Đề cương ôn tập học kì 1 môn Văn lớp 11 năm 2020 - 2021 THPT Linh Trung

1

TRƯỜNG THPT LINH TRUNG TỔ NGỮ VĂN

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HK I NH 2020-2021

MÔN NGỮ VĂN LỚP 11

I.MỘT SỐ KỸ NĂNG ĐỌC HIỂU.

BÀI 1

CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ

1. So sánh

- Là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

- Trong phép so sánh cả vế A (vế được so sánh) và vế B (vế so sánh) đều xuất hiện.

- So sánh vừa giúp cho việc miêu tả các sự vật cụ thể, sinh động; vừa có tác dụng bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

- Ví dụ:

“Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa

Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa

Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa”

(Trích Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên)

Nhà thơ đã sáng tạo hệ thống hình ảnh so sánh mới la, độc đáo để diễn tả hạnh phúc lớn lao, kì diệu khi tìm về với nhân dân. Qua đó, khẳng định nhân dân là cội nguồn nuôi dưỡng, bao bọc, chở che cho người nghệ sĩ và trở về với nhân nhân là con đường tất yếu- như những quy luật vĩnh hằng, bất biến của thiên nhiên, của cuộc đời.

2. Ẩn dụ

- Là cách gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

- Ẩn dụ còn được gọi là so sánh ngầm vì giống so sánh ở chỗ đối chiếu hai sự vật, hiện tượng trên cơ sở quan hệ tương đồng nhưng khác ở chỗ trong phép ẩn dụ chỉ có vế B xuất hiện, còn vế A ẩn. Người đọc cần căn cứ vào tính chất, đặc điểm nổi bật của đối tượng B để hiểu A…Ẩn dụ tu từ có sức biểu cảm cao, tạo tính hàm súc và tính hình tượng cho câu thơ, câu văn.

- Ví dụ:

2

“Làn thu thủy nét xuân sơn,

Hoa ghen thua thắm liễu hờn kém xanh”

(Trích Truyện Kiều- Nguyễn Du)

Trong câu thơ trên tác giả đã sử dụng các hình ảnh ẩn dụ để miêu tả, ngợi ca nhan sắc của Thúy Kiều: đôi mắt trong trẻo, long lanh như nước mùa thu; nét mày tươi thắm như núi mùa xuân.

3. Hoán dụ

- Là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm khắc sâu đặc điểm tiêu biểu của đối tượng được miêu tả và tăng khả năng khái quát cho ngôn ngữ.

- Ví dụ:

“Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay”

(Trích Việt Bắc- Tố Hữu)

Hình ảnh áo chàm (màu sắc trang phục đặc trưng của đồng bào dân tộc vùng cao Việt Bắc) hoán dụ cho những người dân nơi đây. Biện pháp tu từ này vừa gợi được cảnh chia tay xúc động giữa đồng bào chiến khu và cán bộ kháng chiến, vừa thể hiện được tình cảm gắn bó, thân thương giữa kẻ ở với người đi.

4. Nhân hóa

- Là cách dùng những từ ngữ vốn dùng để miêu tả hành động của con người để gọi hoặc tả đồ vật, con vật, cảnh vật… Biện pháp nhân hóa giúp cho các đối tượng cần được miêu tả hiện lên sống động, gần gũi với con người.

- Ví dụ:

“Mùa thu nay khác rồi

Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi

Gió thổi rừng tre phấp phới

Trời thu thay áo mới

Trong biếc nói cười thiết tha”

(Trích Đất nước, Nguyễn Đình Thi)

Biện pháp nhân hóa được sử dụng ở hai dòng thơ cuối khiến cho hình ảnh bầu trời hiện lên thật sống động, gần gũi, ấm áp. Trời thu trong trẻo, tươi sáng như vừa khoác lên màu áo mới tinh khôi; như gương mặt tươi tắn, trẻ trung, rạng rỡ, tràn ngập niềm vui. Đó cũng là tấm gương phản chiếu tâm trạng hân hoan của con người giữa mùa thu chiến thắng, hoàn bình…