Ngữ Văn Nâng Cao 11 - Lớp 11 - Tập 1 - Nhà Xuất Bản Giáo Dục

3

Vào phủ chúa trịnh

(Trích Th−ợng kinh kí sự(1))

Lê Hữu Trác

Kết quả cần đạt

 Thấy đ−ợc sự cảm nhận của Lê Hữu Trác về uy quyền và cuộc sống của chúa Trịnh.  Hiểu đ−ợc đặc điểm bút pháp kí sự của tác giả qua đoạn trích.

Tiểu dẫn

Lê Hữu Trác (1720 ? - 1791) là danh y lỗi lạc, nhà văn tài hoa, ng−ời làng Liêu Xá, huyện Đ−ờng Hào, phủ Th−ợng Hồng, trÊn Hải D−ơng (nay thuộc huyện Yên Mĩ, tỉnh H−ng Yên), biệt hiệu Hải Th−ợng Lãn Ông(2). Là con thứ bảy của quan Hữu thị lang bộ Công nên Lê Hữu Trác còn có tên là Chiêu Bảy. Tuy sinh ra, lớn lên ë quê cha, nh−ng khi gần ba m−ơi tuổi, ông về sống tại quê mẹ thuộc xứ Bàu Th−ợng, xã Tình Diễm (nay thuộc xã Sơn Quang) huyện H−ơng Sơn, tỉnh Hà Tĩnh.

Đã có một thời Lê Hữu Trác theo nghề võ. Sau, ông nhận thấy "ngoài việc luyện câu văn cho hay, mài l−ìi g−ơm cho sắc, còn phải đem hết tâm lực chữa bệnh cho ng−ời". Từ đấy, tác giả đi sâu vào nghiên cứu y học, đúc kết thành bộ sách gồm sáu m−ơi sáu quyển với nhan đề Hải Th−ợng y tông tâm lĩnh. Quyển cuối cùng (quyển vĩ) của bộ sách này là một tác phẩm văn học đặc sắc : Th−ợng kinh kí sự.

(1) Th−ợng kinh kí sự : Kí sự đến kinh đô. (2) Hải Th−ợng Lãn Ông : Ông l−ời ë đất Th−ợng Hồng, Hải D−ơng.

Lê Hữu Trác (Nguyễn Tiến Chung vẽ)

4

Th−ợng kinh kí sự đánh dấu sự phát triển mới của thể kí Việt Nam thời trung đại. Tác giả ghi lại những cảm nhận của bản thân tr−ớc hiện thực về cảnh vật và con ng−ời mà mình tận mắt chứng kiến kể từ khi nhận đ−ợc lệnh triệu về kinh đô chữa bệnh cho thế tử Cán ngày 12 tháng giêng năm Nhâm Dần (1782) cho đến lúc xong việc, về tới nhà ë H−ơng Sơn ngày mồng 2 tháng 11 (tổng cộng là 9 tháng 20 ngày).

Tác phẩm mở đầu bằng cảnh u nhã ë H−ơng Sơn, đ−a ng−ời đọc vào thế giới mộng mơ của một ẩn sĩ lánh đời. Bỗng có chỉ(1) triệu vào kinh. Cuộc sống êm đềm bị phá tan. Lãn Ông buộc phải lên đ−ờng. Các sự việc cứ diễn ra theo thời gian và đè nặng lên tâm trạng tác giả.

Sau khi đến kinh đô, Lê Hữu Trác đ−ợc mời đến ë nhà ng−ời em của Quận Huy. Tiếp đó tác giả bắt đầu vào phủ chúa để khám bệnh cho thế tử Cán. Đoạn trích thuật lại việc Lê Hữu Trác vào phủ chúa Trịnh.

* * * Mồng 1 tháng 2. Sáng tinh mơ, tôi nghe tiếng gõ cửa rất gấp. Tôi chạy ra mở cửa. Thì ra một ng−ời đầy tớ quan Chánh đ−ờng(2) vừa nói vừa thở hổn hển :

 Có thánh chỉ triệu cô vào ! Quan truyền mệnh(3) hiện đang ë nhà cô lớn con, con vâng lệnh chạy đến đây báo tin. Lính ë dinh đã đem cáng đến đón cô ë ngoài cửa. Xin cô vào phủ chầu ngay.

Tôi bèn sửa sang áo mũ chỉnh tÒ, lên cáng vào phủ. Tên đầy tớ chạy đàng tr−ớc hét đ−ờng. Cáng chạy nh− ngựa lồng, tôi bị xóc một mẻ, khổ không nói hết. Chúng tôi đi cửa sau vào phủ. Ng−ời truyền mệnh dẫn tôi qua mấy lần cửa nữa, theo đ−ờng bên trái mà đi. Tôi ngẩng đầu lên : đâu đâu cũng là cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đ−a thoang thoảng mùi h−ơng. Những dãy hành lang quanh co nối nhau liên tiếp. Ng−ời giữ cửa truyền báo rộn ràng, ng−ời có việc quan qua lại nh− mắc cửi. Vệ sĩ canh giữ cửa cung, ai muốn ra vào phải có thẻ(4).

Tôi nghĩ bông : Mình vốn con quan, sinh tr−ởng ë chốn phồn hoa, chỗ nào trong cấm thành mình cũng đã từng biết. Chỉ có những việc ë trong phủ chúa là

(1) Chỉ : chiếu chỉ của vua, ë đây là chiếu chỉ của chúa Trịnh Sâm. (2) Quan Chánh đ−ờng : chức quan đứng đầu trông coi mọi việc trong phủ chúa ; ë đây chỉ Quận Huy. (3) Quan truyền mệnh (cũng gọi là quan truyền chỉ) : quan chuyên làm nhiệm vô truyền mệnh lệnh của vua cho bÒ tôi ; ë đây là quan truyền chỉ của chúa. (4) Thẻ : nh− giấy ra vào công sở ngày nay.