Hóa Học Nâng Cao 10 - Lớp 10 - Nhà Xuất Bản Giáo Dục

LÏ XUÊN TRỔNG (Tưíng Chuã biïn kiïm Chuã biïn) TÛÂ NGỔC ẤNH - LÏ MÊÅU QUỴÌN - PHAN QUANG THẤI

(Taái baãn lêìn thỷỏtaỏm)

Nhà xuất bản giáo dục việt nam

Bộ giáo dục Và ĐàO TạO

Bản quyền thuộc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam - Bộ Giáo dục và Đào tạo

Chịu trách nhiệm xuất bản : Chủ tịch Hội đồng Thành viên kiêm Tổng Giám đốc NGðT NGÔ TRầN áI

Phó Tổng Giám đốc kiêm Tổng biên tập GS.TS vũ văn hùng

Biên tập lần đầu : vðơng minh châu - nguyễn bích lan

Biên tập tái bản : hoàng kiều trang - đặng công hiệp

Biên tập mĩ thuật : phan hðơng - nguyễn hồng vy

Thiết kế sách : nguyễn hồng vy

Trình bày bìa : phan hðơng

Sửa bản in : hoàng kiều trang

Chế bản : Công ty cổ phần mĩ thuật và truyền thông

Hoá học 10 - nâng cao

Mã số : NH007T4

In ... cuốn, khổ 17 x 24 (cm). In tại ................................................................. Số in : .... Số đăng kí KHXB : 01-2014/CXB/537-1062/GD. In xong và nộp lðu chiểu tháng ... năm .......

Trong sách có sử dụng một số hình ảnh minh hoạ của sách nðíc ngoài.

3

Khái niệm nguyên tử. Thành phần cấu tạo, kích

thðíc và khối lðợng của nguyên tử. Cấu tạo vỏ nguyên tử. Mối liên hệ giữa cấu tạo

nguyên tử và tính chất của các nguyên tố.

nguyên tử 1 Chðơng

Bo (Niels Bohr) (1885 - 1962)

Từ thời cổ Hi Lạp, các nhà triết học theo trðêng phái Đê-mô-crít (Democritus) cho rằng các chất đều cấu tạo từ những phần tử rất nhỏ đðợc gọi là “atomos”, nghĩa là không chia nhỏ hơn đðợc nữa. Cho đến tận giữa thế kỉ XIX, ngðêi ta cho rằng : Các chất đều đðợc tạo nên từ những hạt cực kì nhỏ bé không thể phân chia đðợc nữa, gọi là nguyên tử. Những công trình thực nghiệm vào cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX đã chứng minh nguyên tử có thật và có cấu tạo phức tạp. Vậy nguyên tử có kích thðíc, khối lðợng và thành phần cấu tạo nhð thế nào ? Kích thðíc, khối lðợng và điện tích của các hạt tạo nên nguyên tử là bao nhiêu ?

I - Thành phần cấu tạo của nguyên tử

1. Electron

a) Sự tìm ra electron

Năm 1897, Tôm-xơn (J.J. Thomson), nhà bác học ngðêi Anh, khi nghiên cứu hiện tðợng phóng điện trong chân không ®† phát hiện ra tia âm cực, mà bản chất là chùm các hạt nhỏ bé mang điện tích âm, gọi là các electron.

Tôm-xơn cho phóng điện với hiệu điện thế 15 000 vôn qua hai điện cực gắn vào đầu của một ống kín đã rút gần hết không khí (áp suất chỉ còn 0,001 mmHg) thì thấy màn huỳnh quang trong ống thuỷ tinh phát sáng. Màn huỳnh quang phát sáng do sự xuất hiện các tia không nhìn thấy đðợc đi từ cực âm đến cực dðơng. Tia này đðợc gọi là tia âm cực, tia âm cực bị lệch về phía cực dðơng khi đặt ống thuỷ tinh trong một điện trðêng. Tia âm cực là chùm hạt mang điện tích âm và mỗi hạt đều có khối lðợng đðợc gọi là electron, kí hiệu là e (hình 1.1 và 1.2).

4

thành phần nguyên tử

Hình 1.1. Khi không có điện trðêng hay từ trðêng, tia âm cực truyền thẳng

Hình 1.2. Tia âm cực bị lệch bởi điện trðêng

1 Bài

b) Khối lðợng và điện tích của electron

Bằng thực nghiệm, ngðêi ta ®† xác định đðợc khối lðợng và điện tích của electron.

Khối lðợng : me = 9,1094.10−31 kg.

Điện tích : qe = −1,602.10−19 C (cu-lông) Ngðêi ta chða phát hiện đðợc điện tích nào nhỏ hơn 1,602.10−19C nên nó đðợc dùng làm điện tích đơn vị kí hiệu là eo. Do đó điện tích của electron đðợc kí hiệu là −eo và quy ðíc là 1−.

2. Sự tìm ra hạt nhân nguyên tử

Năm 1911, Rơ-dơ-pho (E.Rutherford) và các cộng sự ®† cho các hạt α(*) bắn phá một lá vàng mỏng và dùng màn huỳnh quang đặt sau lá vàng để theo dõi đðờng đi của hạt α. Kết quả thí nghiệm cho thấy hầu hết các hạt α đều xuyên thẳng qua lá vàng, nhðng có một số ít hạt đi lệch hðíng ban đầu và một số rất ít hạt bị bật lại phía sau khi gặp lá vàng (hình 1.3).

Điều này chỉ có thể đðợc giải thích là nguyên tử có cấu tạo rỗng, các electron chuyển động xung quanh một hạt mang điện tích dðơng có kích thðíc rất nhỏ so với kích thðíc của nguyên tử, nằm ë tâm của nguyên tử. Đó là hạt nhân của nguyên tử.

5

(*) Hạt mang điện tích 2+, có khối lðợng xấp xỉ 4 lần khối lðợng của nguyên tử hiđro

a) a)

b) b) f)f)

e) e) d) d)

c) …