Đề cương ôn tập Học kì 1 KHTN 9 năm 2024–2025 trường THCS Phan Chu Trinh (Lâm Đồng)

TRƯỜNG THCS PHAN CHU TRINH

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ I

NĂM HỌC 2024 – 2025 MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN 9 A. NỘI DUNG VẬT LÝ 1. Tán sắc ánh sáng trắng qua lăng kính Lăng kính là một khối trong suốt, đồng chất (thủy tinh, nhựa, …) thường có dạng lăng trụ tam giác. - Khi chiếu một chùm sáng trắng hẹp qua lăng kính, ta thu được trên màn chắn một dải màu như cầu vồng, gọi là quang phổ của ánh sáng trắng. - Hiện tượng tán sắc ánh sáng là hiện tượng chùm ánh sáng đi qua lăng kính bị phân tách thành nhiều màu khác nhau. - Ánh sáng trắng là hỗn hợp ánh sáng có nhiều màu khác nhau. - Các chùm sáng có màu khác nhau khi ra khỏi lăng kính gọi là các ánh sáng màu. Ánh sáng có một màu nhất định gọi là ánh sáng đơn sắc. - Giải thích sự tán sắc của ánh sáng mặt trời qua lăng kính: Do chiết suất của lăng kính đối với các ánh sáng đơn sắc khác nhau là khác nhau nên lăng kính có tác dụng làm lệch các chùm sáng màu có sẵn trong chùm sáng mặt trời theo các phương khác nhau. 2. Đường đi của tia sáng qua lăng kính - Khi chiếu các chùm sáng đơn sắc khác nhau qua lăng kính, ta thu được chùm sáng đi ra khỏi lăng kính luôn lệch về phía đáy của nó. Để vẽ đường đi của tia sáng màu qua lăng kính, ta thực hiện các bước sau: - Vẽ tia tới SI đến một mặt của lăng kính dưới góc tới i so với pháp tuyến tại I. - Tại I, vẽ tia khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến với góc khúc xạ i’. - Tại IJ tới mặt bên AC dưới góc tới j. Tại J, vẽ tia khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến với góc khúc xạ j’. Tia JR còn được gọi là tia ló. Góc D giữa tia tới SI và tia ló JR gọi là góc lệch. 3. Hiện tượng phản xạ toàn phần Hiện tượng phản xạ toàn phần là hiện tượng toàn bộ tia tới bị phản xạ tại mặt phẳng phân cách giữa bản bán trụ và không khí. Góc tới hạn (ith) là góc tới lúc bắt đầu không quan sát thấy tia khúc xạ. 4. Điều kiện xảy ra phản xạ toàn phần Hiện tượng phản xạ toàn phần chỉ xảy ra tại mặt phân cách giữa hai môi trường khi hai điều kiện sau đây được thỏa mãn: - Ánh sáng truyền từ môi trường có chiết suất n1 lớn sang môi trường có chiết suất n2 nhỏ hơn: n1 > n2. - Góc tới lớn hơn hoặc bằng góc tới hạn: i≥ith Với góc tới hạn tính theo công thức: sinith=

?2

?1 + n1 là chiết suất của môi trường chứa tia tới. + n2 là chiết suất của môi trường chứa tia khúc xạ. 5. Màu sắc của vật Màu sắc của một vật được nhìn thấy phụ thuộc vào màu sắc của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ. Vật có màu nào thì phản xạ mạnh ánh sáng màu đó và hấp thụ các ánh sáng màu còn lại. Màu sắc của vật có ánh sáng truyền qua: Cho ánh sáng trắng đi qua một tấm lọc màu, tấm lọc có màu nào thì hấp thụ ít ánh sáng có màu đó nhưng hấp thụ mạnh ánh sáng có màu khác. 6. Thấu kính - Thấu kính là một khối trong suốt, đồng chất (thủy tinh, nhựa, …) được giới hạn bởi hai mặt cong hoặc một mặt phẳng và một mặt cong. - Có hai loại thấu kính: rìa mỏng và rìa dày.

+ Thấu kính hội tụ là thấu kính rìa mỏng cho chùm sáng hẹp song song đi qua thấu kính được chùm tia ló hội tụ. + Thấu kính phân kì là thấu kính rìa dày cho chùm sáng hẹp song song đi qua thấu kính được chùm tia ló phân kì. - Quang tâm O là một điểm trong thấu kính mà mọi tia sáng đi qua nó đều truyền thẳng. - Trục chính (Δ) là đường thẳng đi qua quang tâm O và vuông góc với bề mặt thấu kính. - Tiêu điểm F là một điểm trên trục chính. Tia tới song song với trục chính thì tia ló hoặc đường kéo dài của tia ló đi qua tiêu điểm chính. - Tiêu cự f của thấu kính là khoảng cách từ quang tâm đến tiêu điểm chính: f = OF. 7. Ảnh của vật qua thấu kính – cách vẽ ảnh - Ảnh thật là ảnh hứng được trên màn chắn. Ảnh ảo không hứng được trên màn chắn. - Vật đặt trước thấu kính hội tụ cách thấu kính một khoảng lớn hơn tiêu cự sẽ cho ảnh thật, ngược chiều với vật.

- Vật đặt trước thấu kính hội tụ cách thấu kính một khoảng nhỏ hơn tiêu cự sẽ cho ảnh ảo, cùng chiều với vật và lớn hơn vật.

- Vật đặt trước thấu kính phân kì luôn cho ảnh ảo, cùng chiều với vật và nhỏ hơn vật.

- Để xác định độ lớn của ảnh hay vật, khoảng cách từ vật hay ảnh đến thấu kính, ta sử dụng sơ đồ tỉ lệ tạo …