Đề cương ôn tập Học kì 1 KHTN 9 năm 2025–2026 trường THCS Phan Chu Trinh (Lâm Đồng)

TRƯỜNG THCS PHAN CHU TRINH ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP CUỐI HỌC KÌ I TỔ : KHOA HỌC TỰ NHIÊN NĂM HỌC: 2025-2026 MÔN KHTN 9 A. NỘI DUNG VẬT LÝ( 5,0đ)

I. LÝ THUYẾT

1. Hiện tượng khúc xạ ánh sáng

Hiện tượng ánh sáng là hiện tượng khi truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác, tia sáng có thể bị khúc xạ (bị lệch khỏi phương truyền ban đầu) tại mặt phân cách giữa hai môi trường.

2. Định luật khúc xạ ánh sáng

- Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới và ở bên kia pháp tuyến so với tia sáng tới.

- Đối với hai môi trường trong suốt nhất định, tỉ số giữa sin góc tới (sin i) và sin góc khúc xạ (sin r) là một hằng số.

????

????= hằng số

3. Chiết suất của môi trường

- Chiết suất n của một môi trường trong suốt được xác định bằng tỉ số giữa tốc độ của ánh sáng trong chân không (hoặc không khí) với tốc độ ánh sáng trong môi trường đó.

n=

?

?

Trong đó:

+ c = 300 000 km/s là tốc độ ánh sáng trong chân không.

+ v là tốc độ của ánh sáng trong môi trường.

+ n là chiết suất của một môi trường.

- Chiết suất n cho biết tốc độ ánh sáng truyền trong môi trường đó nhỏ hơn bao nhiêu lần so với tốc độ ánh sáng trong chân không.

Biểu thức: n21=

?2

?1 =

?1

?2 =

????

????

+ n21: Chiết suất tỉ đối của môi trường 2 đối với môi trường 1

+ n1 là chiết suất của môi trường 1

+ n2 là chiết suất của môi trường 2

4. Tán sắc ánh sáng trắng qua lăng kính

Lăng kính là một khối trong suốt, đồng chất (thủy tinh, nhựa, …) thường có dạng lăng trụ tam giác.

- Khi chiếu một chùm sáng trắng hẹp qua lăng kính, ta thu được trên màn chắn một dải màu như cầu vồng, gọi là quang phổ của ánh sáng trắng.

- Hiện tượng tán sắc ánh sáng là hiện tượng chùm ánh sáng đi qua lăng kính bị phân tách thành nhiều màu khác nhau.

- Ánh sáng trắng là hỗn hợp ánh sáng có nhiều màu khác nhau.

- Các chùm sáng có màu khác nhau khi ra khỏi lăng kính gọi là các ánh sáng màu. Ánh sáng có một màu nhất định gọi là ánh sáng đơn sắc.

- Giải thích sự tán sắc của ánh sáng mặt trời qua lăng kính: Do chiết suất của lăng kính đối với các ánh sáng đơn sắc khác nhau là khác nhau nên lăng kính có tác dụng làm lệch các chùm sáng màu có sẵn trong chùm sáng mặt trời theo các phương khác nhau.

5. Đường đi của tia sáng qua lăng kính

- Khi chiếu các chùm sáng đơn sắc khác nhau qua lăng kính, ta thu được chùm sáng đi ra khỏi lăng kính luôn lệch về phía đáy của nó.

Để vẽ đường đi của tia sáng màu qua lăng kính, ta thực hiện các bước sau:

- Vẽ tia tới SI đến một mặt của lăng kính dưới góc tới i so với pháp tuyến tại I.

- Tại I, vẽ tia khúc xạ IJ lệch gần pháp tuyến với góc khúc xạ i’.

- Tại IJ tới mặt bên AC dưới góc tới j. Tại J, vẽ tia khúc xạ JR lệch xa pháp tuyến với góc khúc xạ j’. Tia JR còn được gọi là tia ló. Góc D giữa tia tới SI và tia ló JR gọi là góc lệch.

6. Hiện tượng phản xạ toàn phần

Hiện tượng phản xạ toàn phần là hiện tượng toàn bộ tia tới bị phản xạ tại mặt phẳng phân cách giữa bản bán trụ và không khí.

Góc tới hạn (ith) là góc tới lúc bắt đầu không quan sát thấy tia khúc xạ.

7. Điều kiện xảy ra phản xạ toàn phần

Hiện tượng phản xạ toàn phần chỉ xảy ra tại mặt phân cách giữa hai môi trường khi hai điều kiện sau đây được thỏa mãn:

- Ánh sáng truyền từ môi trường có chiết suất n1 lớn sang môi trường có chiết suất n2 nhỏ hơn: n1 > n2.

- Góc tới lớn hơn hoặc bằng góc tới hạn: i≥ith

Với góc tới hạn tính theo công thức: sinith=

?2

?1

+ n1 là chiết suất của môi trường chứa tia tới.

+ n2 là chiết suất của môi trường chứa tia khúc xạ.

8. Màu sắc của vật

Màu sắc của một vật được nhìn thấy phụ thuộc vào màu sắc của ánh sáng bị vật đó hấp thụ và phản xạ. Vật có màu nào thì phản xạ mạnh ánh sáng màu đó và hấp thụ các ánh sáng màu còn lại.

Màu sắc của vật có ánh sáng truyền qua: Cho ánh sáng trắng đi qua một tấm lọc màu, tấm lọc có màu nào thì hấp thụ ít ánh sáng có màu đó nhưng hấp thụ mạnh ánh sáng có màu khác.

II. BÀI TẬP

Ôn lại các bài tập 4.5, 4.6, 4.7, 4.8, 4.9, 5.6, 5.7, 5.8, 5.10, 6.7, 6.9, 6.10 SBT và các dạng bài tập khác

B. NỘI DUNG HOÁ HỌC …