Đề cương ôn tập Học kì 1 Địa lí 10 năm 2025–2026 trường THPT Đức Trọng (Lâm Đồng)

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP KIỂM TRA CUỐI HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2025 - 2026

MÔN ĐỊA LÍ - LỚP 10 CHƯƠNG 3: KHÍ QUYỂN A. YÊU CẦU CẦN ĐẠT Nhận biết – Nêu được khái niệm khí quyển. – Trình bày được sự phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất theo vĩ độ địa lí; lục địa, đại dương; địa hình. – Trình bày được một số loại gió chính trên Trái Đất; một số loại gió địa phương. – Trình bày được sự phân bố mưa trên thế giới. Thông hiểu – Trình bày được sự hình thành các đai khí áp trên Trái Đất, nguyên nhân của sự thay đổi khí áp. – Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa trên thế giới. – Đọc được bản đồ các đới khí hậu trên Trái Đất. Vận dụng – Phân tích được bảng số liệu, hình vẽ, bản đồ, lược đồ về một số yếu tố của khí quyển (khí áp, gió, mưa). – Phân tích được biểu đồ một số kiểu khí hậu. – Giải thích được một số hiện tượng thời tiết và khí hậu trong thực tế. B. TÓM TẮT KIẾN THỨC I. KHÁI NIỆM KHÍ QUYỂN - Khí quyển là lớp không khí bao quanh trái Đất, thường xuyên chịu ảnh hưởng của vũ trụ, trước hết là Mặt Trời. - Không khí bao gồm các thành phần: khí ni-tơ (78%); khí ô-xy (21%); hơi nước, khí cac-bo-nic và các khí khác (1%). II. SỰ PHÂN BỐ NHIỆT ĐỘ KHÔNG KHÍ TRÊN TRÁI ĐẤT 1. THEO VĨ ĐỘ ĐỊA LÍ - Nhiệt lượng bức xạ mặt trời ngoài một phần trực tiếp đốt nóng không khí, còn phần lớn là do bề mặt đất hấp thụ sau đó phản hồi vào không khí, tạo nên nhiệt độ không khí. - Nhìn chung, càng lên vĩ độ cao nhiệt độ trung bình năm càng giảm, biên độ nhiệt năm càng lớn. 2. THEO LỤC ĐỊA VÀ ĐẠI DƯƠNG - Nhiệt độ trung bình năm cao nhất và thấp nhất đều ở lục điạ. - Đại dương có biên độ nhiệt độ năm nhỏ, lục điạ có biên độ nhiệt độ năm lớn. 3. THEO ĐỊA HÌNH - Nhiệt độ không khí thay đổi theo độ cao, càng lên cao nhiệt độ càng giảm. - Nhiệt độ không khí thay đổi theo độ dốc và hướng phơi của sườn núi. III. KHÍ ÁP 1. SỰ HÌNH THÀNH CÁC ĐẠI KHÍ ÁP TRÊN TRÁI ĐẤT - Trên bề mặt Trái Đất có hai đai khí áp cao cực, hai đai khí áp thấp ôn đới, hai đai khí áp cao cận nhiệt đới và đai khí áp thấp xích đạo. - Sự hình thành các đai áp có nguồn gốc từ nhiệt động lực. - Các đai khí áp trên Trái Đất không liên tục mà bị chia cắt thành các khu khí áp riêng biệt, do sự phân bố xen kẽ giữa lục địa và đại dương. 2. NGUYÊN NHÂN SỰ THAY ĐỔI KHÍ ÁP - Sự thay đổi khí áp chịu tác động của độ cao, nhiệt độ và độ ẩm không khí. - Càng lên cao, không khí càng loãng, sức nén của không khí càng giảm nên khí áp càng nhỏ. - Nhiệt độ tăng làm không khí nở ra, tỉ trọng của không khí giảm đi nên khí áp giảm. - Không khí có độ ẩm cao thì khí áp giảm. Khi nhiệt độ cao, hơi nước bốc lên nhiều chiếm dần chỗ của không khí khô làm cho khí áp giảm. IV. MỘT SỐ LOẠI GIÓ CHÍNH TRÊN TRÁI ĐẤT

Loại gió Đặc điểm

Gió Mậu dịch

- Là loại gió thổi gần như quanh năm từ hai khu vực áp cao cận nhiệt đới về phía áp thấp xích đạo. - Gió thổi đều đặn và hướng ít thay đổi. - Gió rất khô

2

Gió Tây ôn đới

- Là loại gió thổi từ khu áp cao cận nhiệt đới về phía khu áp thấp ôn đới ở hai bán cầu. - Gió thổi quanh năm và thường đem theo mưa, độ ẩm cao. - Ở bán cầu Bắc, gió thổi theo hướng tây nam; ở bán cầu Nam, gió thổi theo hướng tây bắc

Gió mùa

- Là loại gió thổi theo mùa, hướng ngược nhau giữa lục địa và đại dương. - Nguyên nhân chủ yếu là do sự nóng lên hoặc lạnh đi không đều giữa lục địa và đại dương theo mùa. - Trên Trái Đất, gió mùa chỉ có ở một số khu vực thuộc đới nóng và một số nơi thuộc vĩ độ trung bình. Nam Á và Đông Nam Á là những khu vực có hoạt động của gió mùa điển hình. V. GIÓ ĐỊA PHƯƠNG 1. GIÓ ĐẤT, GIÓ BIỂN - Là loại gió hình thành ở vùng ven biển, có hướng thay đổi theo ngày và đêm. 2. GIÓ PHƠN - Là loại gió vượt qua núi và thổi xuống, nóng và khô. 3. GIÓ NÚI-THUNG LŨNG - Là loại gió hoạt động theo ngày và đêm ở khu vực miền núi. VI. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LƯỢNG MƯA

Nhân tố Ảnh hưởng

Khí áp - Ở các khu áp thấp, mưa nhiều. - Ở các khu áp cao, mưa ít.

Gió - Ở những nơi có gió từ biển thổi vào hoặc gió mùa thường có mưa lớn. - Ở những nơi chịu ảnh hưởng của Tín phong thường mưa …