Thượng Kinh Ký Sự - Lê Hữu Trác

MỘT TẬP DU-KÝ CỦA CỤ LÃN-ÔNG

THƯỢNG-KINH KÝ-SỰ

上京記事

(Nguyên tác Hán-văn dịch ra quốc-ngữ)

(bổ sung Phụ-lục: Một nhà danh-nho và danh-y của nước ta ngày xưa - Cụ Lãn-ông)

NGUYỄN TRỌNG-THUẬT biên dịch

Nam-Phong Tạp-chí

Đây là ebook do các thành viên của diễn đàn TVE-4U.ORG thực hiện theo bản scan các tập số 69, 70, 77, 79, 80, 82, 83, 85, 87 của Nam- Phong Tạp-chí (xuất bản từ năm 1917 đến năm 1934). Do chất lượng của bản scan không rõ, nên trong quá trình đánh máy và biên tập chúng tôi có thể không tránh khỏi một vài sai sót; nếu có, xin bạn đọc vui lòng lượng thứ. Một ít chữ Hán quá mờ, không thể nào đọc được trong bản scan, mà trong tác phẩm cũng không có phần âm Hán-Việt để tra cứu, nên những chữ đó chúng tôi tạm thời để trống như sau []; mong có bạn đọc cao minh chỉ điểm và bổ khuyết cho chúng tôi bổ sung trong phiên bản sau, chúng tôi xin chân thành cảm ơn trước.

MỤC LỤC

Tự-tự của Dịch-giả Phàm-lệ Chương thứ I. Giã cố-sơn vâng ra kinh-quốc Chương thứ II. Vào vương-phủ thăm mạch lần trước Chương thứ III. Cảnh lữ-huống ở trong Kinh Chương thứ IV. Hội tao-đàn lần thứ-nhất ở trong Kinh Chương thứ V. Cảnh lữ-huống ở trong Kinh Chương thứ VI. Hội tao-đàn ở trong Kinh lần thứ hai Chương thứ VII. Các công-khanh mời đi chữa thuốc Chương thứ VIII. Một nhà nữ thi-sĩ ở Thăng-long Chương thứ IX. Cảnh lữ-huống ở trong Kinh Chương thứ X. Các công-khanh mời đi chữa thuốc Chương thứ XI. Nhân đi chữa thuốc lại qua Tây-hồ Chương thứ XII. Nhân đi chữa thuốc qua miền cố-hương Chương thứ XIII. Một nhà Nữ-thi-sĩ ở Thăng-long Chương thứ XIV. Nghĩa cũ tình ghi Chương thứ XV. Cảnh lữ-huống ở trong Kinh Chương thứ XVI. Về thăm cố-hương Chương thứ XVII. Vào chữa thuốc trong Vương-phủ Chương thứ XVIII. Từ đế-kinh về nơi sơn-thự Phụ-lục. Một nhà danh-nho và danh-y của nước ta ngày xưa - Cụ Lãn–ông

o0o

Tự-tự của Dịch-giả

Phàm đọc văn của một nhà hiền-triết nào ở cách đời với mình, thời trước hết phải chứng xét cái thời-đại, cái thân-thế cùng cách lập-thân hành-đạo của nhà hiền-triết ấy thế nào, thì mới nhận ra được những cái chân tinh-thần về học-thuật tư-tưởng của nhà hiền triết ấy, mà sự đọc như thế mới có ích, có thú-vị vô-cùng. Bởi vậy trước khi dịch sách du-ký của cụ Lãn-ông tức là sách Thượng-kinh ký-sự này, thời tôi đã khảo-cứu cái thời-đại, cái thân-thế và những cách lập-thân hành-đạo của cụ, rồi tập-thành truyện-ký mà lạm thêm đôi lời bình-luận cho phát-siển thêm cái tinh-thần về học-thuật tư-tưởng của cụ ra, là có ý giới-thiệu cụ cho các nhà đọc văn du-ký này của cụ được đỡ tốn cái công khảo-cứu mà tự-hưởng được cái ích-lợi cái thú-vị vô-cùng. Nay xét những văn du-ký của người Việt-Nam ta cùng của cả những người ở các nước phương Đông-Á này từ thế-kỷ thứ mười tám tức là từ đời cụ Lãn-ông về trước thì thấy ít lắm, mà có chăng nữa chẳng qua chỉ dùng cái ngòi bút tài-hoa, bài văn điêu-khắc mà, vẽ-vời những cảnh-trí của nước-non, để làm cái tài-liệu cung cho nhà tao-nhân, mặc-khách mà thôi, chứ cầu lấy cái ngòi bút thiên-nhiên, lời văn tả-thực, ngoài những sự miêu-tả cảnh-trí ra lại thu-thập được cả các trạng-thái của cả các hạng người trong xã-hội, mà thu-thanh tróc-ảnh, truyền lại cái minh-giám có bổ-ích cho đời sau, như vậy tập du-ký của cụ Lãn-ông này, không khác gì những văn du-ký của các nhà danh-nho Thái-tây cận-thời, thì thực là hiếm có. Như thế thì tập du-ký này không phải là một tập văn du-ký kiệt-tác mới xuất-hiện ra ở trong văn- học-giới Á-Đông ta dư? Và tập văn du-ký này về phần nhiều là lược-tả có những cảnh-trí, những phong-vị cùng những nhân-vật đất Hà-thành. Tôi nhân đọc tập du-ký này mà đối với cái đất cố-đô kia, trong lòng bất-giác sinh ra có điều cảm-khái, muốn nói mà không có thể điềm nhiên đi không nói được: bởi vì đất Hà-thành là cái chỗ văn-hóa phát-nguyên của nước Việt-Nam ta ngày nay, là cái chỗ chủ-não của người nước Đại-Việt ta ngày trước, kể đặt kinh-đô thời cũng đã trải qua năm sáu triều, kể năm cũng đã hơn bảy tám trăm năm đến nay, biết bao nhiêu là công- nghiệp gây-dựng ở đấy, bao nhiêu là cái tinh-hoa …