Đề cương ôn tập học kì I Giáo dục công dân lớp 10

1

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC KÌ I CÔNG DÂN 10

I. PHẦN LÍ THUYẾT

Bài 1: Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng

(Triết học ra đời vào những năm 40 của thế kỉ XIX, do Mác sáng lập. Chủ nghĩa Mác gồm: triết học, kinh tế chính trị và CNXHKH)

1. Thế giới quan và phương pháp luận

a. Vai trò - Triết học là hệ thống các quan điểm lí luận chung nhất về thế giới và vị trí của con người trong thế giới đó - Triết học có vai trò là thế giới quan, phương pháp luận chung cho mọi hoạt động nhận thức của con người

b. Thế giới quan duy vật và thế giới quan duy tâm - Thế giới quan là toàn bộ những quan điểm và niềm tin định hướng hoạt động vả con người trong cuộc sống ( Thế giới quan gồm: huyền thoại, tôn giáo, triết học)

- Thế giới quan có 2 loại: + Thế giới quan duy vật: cho rằng, giữa vật chất và ý thức thì vật chất là cái có trước, cái quyết định ý thức. Thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập đối với ý thức của con người, không do ai sáng tạo ra và không ai có thể tiêu diệt được + Thế giới quan duy tâm cho rằng, ý thức là cái có trước và là cái sản sinh ra giới tự nhiên Thế giới quan duy vật có vai trò tích cực, thúc đẩy xã hội phát triển. Ngược lại, thế giới quan duy tâm kìm hãm sự phát triển của xã hội Vấn đề cơ bản lớn của mọi Triết học, đặc biệt là của Triết học hiện đại, là vấn đề quan hệ giữa tư duy và tồn tại  Phần bổ sung - Nội dung vấn đề cơ bản của Triết học gồm 2 mặt. Mặt thứ nhất trả lời câu hỏi: Giữa vật chất (tồn tại, tự nhiên) và ý thức (tư duy, tinh thần), cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào? Mặt thức hai trả lời câu hỏi: Con người có thể nhận thức được thế giới khách quan hay không? - Các quan niệm được coi là thuộc thế giới quan duy vật: nước là bản nguyên của mọi cái đang tồn tại, nguyên tử (hạt vật chất không thể phân chia được) và chân không là hay nhân tố tạo nên mọi vật,… - Các quan niệm được coi là thuộc thế giới quan duy tâm: Tồn tại là cái được cảm giác (không có sự vật nằm ngoài cảm giác; mọi sự vật chỉ tồn tại trong chừng mực người ta cảm giác được nó)

c. Phương pháp luận biện chứng và phương pháp luận siêu hình - Phương pháp luận là học thuyết về phương pháp nhận thức khoa học và cải tạo thế giới - Phương pháp luận có 2 loại:

ThuVienDeThi.com

2

+ Phương pháp luận biện chứng: xem xét sự vật, hiện tượng trong sự ràng buộc lẫn nhau giữa chúng trong sự vận động và phát triển không ngừng của chúng Các câu nói có yếu tố biện chứng: các câu thành ngữ, tục ngữ (Rút dây động rừng, Tre già măng mọc, Môi hở răng lạnh, Nước chảy đá mòn,…), Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông,… + Phương pháp luận siêu hình: xem xét sự vật, hiện tượng một cách phiến diện, chỉ thấy chúng tồn tại trong trạng thái cô lập, không vận động, không phát triển, áp dụng một cách máy móc đặc tính của sự vật này vào sự vật khác Vd: Do không nắm được đặc tính riêng của giới hữu cơ, ông đã cho rằng, cơ thể con người cũng giống như các bộ phận của một cỗ máy …, quan niệm thầy bói trong chuyện “thầy bói xem voi”, Đèn nhà ai nhà nấy rạng,…

2. Chủ nghĩa duy vật biện chứng – sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp biện chứng

Bài 3: Sự vận động, phát triển của thế giới vật chất

1. Thế giới vật chất luôn luôn vận động

a. Khái niệm vận động - Vận động là mọi sự biến đổi (biến hóa) nói chung của các sự vật và hiện tượng trong giới tự nhiên và đời sống xã hội

b. Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất - Vận động là thuộc tính vốn có của sự vật hiện tượng - Vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất - Sự vật hiện tượng muốn tồn tại thì phải vận động và chỉ có thông qua vận động

c. Các hình thức vận động cơ bản của thế giới vật chất Có 5 hình thức cơ bản: - Vận động cơ học (thấp nhất) - Vận động vật lí - Vận động hóa học - Vận động sinh học - Vận động xã hội (cao nhất)  Mối quan hệ: hữu cơ, trong đó hình thức vận động cao bao hàm các hình thức vận động thấp hơn, có thể chuyển hóa cho nhau trong những điều kiện nhất định 2. Thế giới vật chất luôn luôn …