Đề cương ôn thi học kỳ II môn Sinh học Lớp 11 - Biên soạn theo chương trình tinh giản của Bộ GD&ĐT

Ôn thi HKII - Biên soạn theo chương trình tinh giản của Bộ GD&ĐT

Nguyễn Quốc Trung – THPT chuyên Huỳnh Mẫn Đạt

CẢM ỨNG Ở THỰC VẬT I. KHÁI NIỆM

– Cảm ứng là phản ứng của sinh vật đối với kích thích của môi trường. – Cảm ứng ở thực vật là khả năng của cơ thể thực vật phản ứng đối với sự kích thích của môi trường. Gồm:

hướng động và ứng động. II. HƯỚNG ĐỘNG

1. Khái niệm – Là hình thức phản ứng của cơ quan thực vật trước một tác nhân kích thích theo một hướng xác định. Gồm:

+ Hướng động dương: hướng về phía tác nhân kích thích. + Hướng động âm: tránh xa tác nhân kích thích. – Diễn ra tương đối chậm và được điều tiết nhờ hoocmôn. * Nguyên nhân: do auxin phân bố không đều ở 2 mặt của cơ quan. 2. Các kiểu hướng động a. Hướng sáng – Là sinh trưởng của thân hướng về ánh sáng. Thân hướng về phía ánh sáng (hướng sáng dương), rễ hướng

sáng âm. * Vai trò: hướng về nguồn sáng để quang hợp. * Ứng dụng: trong trồng trọt chú ý mật độ phù hợp từng loại cây, đặc biệt khi trồng xen. b. Hướng trọng lực (hướng đất) – Là sinh trưởng của rễ cây đối với trọng lực.

+ Rễ mọc theo hướng trọng lực (hướng đất dương). + Thân mọc theo hướng ngược lại (hướng đất âm). * Vai trò: đảm bảo rễ phát triển, ăn sâu và lan rộng. * Ứng dụng: làm đất tơi xốp, thoáng khí giúp rễ cây sinh trưởng ăn sâu, lan rộng vào đất. c. Hướng nước – Là sự sinh trưởng của rễ cây hướng tới nguồn nước. * Vai trò: thực hiện trao đổi nước. * Ứng dụng: tưới nước ở rãnh làm cho rễ lan rộng, đâm sâu,… d. Hướng hóa – Là sinh trưởng của cây đối với chất hóa học. – Rễ hướng về chất khoáng cần thiết (N, P, K,…) – hướng hóa dương và tránh xa chất độc (arsenat,

fluorua,…) hướng hóa âm. – Có ở rễ, ống phấn, lông tuyến ở cây gọng vó ăn côn trùng và những cây khác. * Vai trò: thực hiện trao đổi chất dinh dưỡng. * Ứng dụng: cung cấp nguồn phân bón cần cho cây vươn tới hấp thụ. e. Hướng tiếp xúc – Là phản ứng sinh trưởng đối với sự tiếp xúc. Sự tiếp xúc đã kích thích sinh trưởng kéo dài tế bào tại phía

đối diện (phía không tiếp xúc) làm cho nó quấn quanh giá thể. * Vai trò: giúp cho thân cây vươn dài nhanh hơn,… * Ứng dụng: trồng các loại cây thân bò, leo cần chú ý tạo giá thể giúp thân vươn dài. 3. Vai trò – Giúp cây thích nghi với sự biến đổi của môi trường. III. ỨNG ĐỘNG (vận động cảm ứng)

1. Khái niệm – Là hình thức phản ứng của cây trước một tác nhân kích thích không định hướng. – Cơ chế:

+ Do sự thay đổi sức trương nước. + Co rút chất nguyên sinh.

DeThi.edu.vn

Ôn thi HKII - Biên soạn theo chương trình tinh giản của Bộ GD&ĐT

Nguyễn Quốc Trung – THPT chuyên Huỳnh Mẫn Đạt

+ Biến đổi quá trình sinh lí, sinh hoá theo đồng hồ sinh học (nhịp điệu thời gian). 2. Ứng động không sinh trưởng a. Khái niệm – Là sự vận động không có sự phân chia và lớn lên của các tế bào, chủ yếu do thay đổi trạng thái trương

nước của tế bào, do các chấn động, va chạm cơ học. – Không có tính chu kì. – Ví dụ:

+ Phản ứng tự vệ của cây trinh nữ (Mimosa) + Vận động bắt mồi ở các loài cây ăn sâu bọ. b. Cơ chế – Cơ chế vận động tự vệ của cây trinh nữ

+ Khi va chạm: Tế bào cảm nhận tín hiệu sinh học → tế bào vận động ở thể gối → thay đổi thể tích thể gối → lá chét cụp xuống. – Cơ chế vận động bắt mồi ở thực vật

+ Thường gặp ở vùng đầm lầy, đất cát nghèo muối natri và các muối khoáng khác, thiếu đạm. + Khi con mồi chạm vào lá → sức trương giảm → các gai, tua, lông cụp lại và nắp đậy lại → giữ chặt con mồi. Các tuyến nằm trên lông của lá tiết enzim (giống enzim prôtêaza) phân giải prôtêin của con mồi. Sau một thời gian, sức trương được phục hồi, các gai, lông, nắp trở lại bình thường. 3. Ứng động sinh trưởng a. Khái niệm – Là các vận động có liên quan đến sự phân chia và lớn lên của các tế bào của cây. – Thường là các vận động theo đồng hồ sinh học do ảnh hưởng của ánh sáng, nhiệt độ và hoocmôn thực vật

(auxin, gibêrelin,...). – Có tính chu kì, không định hướng. b. Ví dụ * Vận động nở hoa – Cảm ứng theo nhiệt độ

+ Hoa nghệ tây (Crorus sativus) sau khi mang khỏi phòng lạnh ít phút, có ánh sáng, nhiệt độ thích hợp → …