Đề cương ôn thi THPT Quốc gia môn Hóa học - Chuyên đề 1 Este - Lipit

Tên gốc R’ + tên gốc RCOO-(đuôi “ t”)

APECT

TÊN GỌI MỘT SỐ CHẤT VÀ GÔC

CHUYÊN ĐỀ 1. ESTE - LIPIT A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT:

I. Khái niệm –Danh pháp –Đồng phân: 1. Khái niệm: Khi thay nhóm OH ở nhóm cacboxylic bằng nhóm OR ta được este. VD: to, H2SO4 (đặc) CH3 –COOH + HO –C2H5 …………………………

 Công thức chung của este no, đơn chức: RCOOR’. Trong đó, R là gốc HC hoặc H; R’ là gốc HC.  Công thức phân tử của este no, đơn chức: CnH2nO2 ( với n 2). 2. Danh pháp: của RCOOR’

HCOO-: fomat CH3-COO-: axetat

HCOOH: axit fomic CH3COOH: axit axetic CH3CH2COOH: axit propionic CH3CH2CH2COOH: axit butiric CH3CH2CH2CH2COOH: axit valeric C6H5COOH: C6H5CH2COOH CH2=CHCOOH: axit acrylic HOOC-COOH: axit oxalic C3H5(OH)3: glyxerol C2H4(OH)2: etylenglicol CH3-: metyl C2H5-: etyl C3H7- có 2 đồng phân:CH3-CH2-CH2- :n-propyl CH3-CH(CH3)- : iso-propyl C4H9 có 4 đồng phân: CH3-CH2-CH2-CH2- : n-butyl CH3-CH(CH3)-CH2-: i-butyl CH3-CH2-CH(CH3)-: s-butyl (CH3)3-C- : t-butyl C6H5-: phenyl C6H5-CH2-:benzyl CH2=CH-: vinyl CH2=CH-CH2-: anlyl CH3-CH(CH3)-CH2-CH2- : iso amyl



DeThi.edu.vn

2

C2H5-COO-: propionat C3H7-COO-: butirat CH2=CH-COO-: acrylate CH2=C(CH3)-COO-: metacrylat C6H5-COO-:bezoat

VD1: Gọi tên các este có công thức sau:

HCOOCH3 ……………………………………

CH3 –COOCH3 ……………………………….

CH2=CHCOOC2H5 ……………………………..

C6H5COOCH=CH2 ……………………………… VD2: Viết CTCT các este có tên gọi sau:

Etyl fomat ……………………………….

Vinyl propionat ……………………………….

Phenyl axetat ……………………………….

Metyl metacrylat………………………………. 3. Đồng phân: Từ 3C trở lên este mới có đồng phân

C2H4O2 C3H6O2 C4H8O2 C5H9O2 C3H4O2 C4H6O2 C8H8O2 ESTE 1 2 4 9 1 5 6 AXIT 1 1 2 4 3

C3H4O2: H-COO-CH=CH2 C4H6O2: H-COO-C=C-C; H-COO-C-C=C; H-COO-C(CH3)=C; C-COO-C=C; C=C-COO-C C8H8O2: H-COO-CH2-C6H5; H-COO-C6H4-CH3; CH3-COO-C6H5; C6H5-COO-CH3

(có 3 đồng phân: o,p,m) 4. Phân loại:

Este no, đơn chức, mạch hở: CnH2nO2 (n ≥ 2) Este không no, đơn chức, 1 liên kết đôi, mạch hở: CnH2n-2O2 (n ≥ 3) Este có vòng Benzen: CnH2n-6O2 (n ≥ 7) Este no, 2 chức, mach hở: CnH2n-2O4 Este no, 3 chức, mach hở: CnH2n-4O6 II. Tính chất vật lí: - Là chất lỏng ( hoặc chất rắn) hầu như không tan trong nước, có nhiệt độ sôi thấp hơn so với axit và rượu tương ứng M VD: CH3COOC2H5(M=88) sôi ở 77oC, không tan trong nước. CH3(CH2)3CH2OH (M=88) sôi ở 132oC, tan ít trong nước. CH3CH2CH2COOH(M=88) sôi ở 163,5oC, tan nhiều trong nước.

DeThi.edu.vn

3

- Các este có mùi thơm đặc trưng: iso amyl axetat có mùi chuối chín; etyl butirat và etyl propionat có mùi dứa…

III. Tính chất hóa học: 1. Phản ứng thủy phân: * Thuỷ phân trong môi trường axit:

VD: CH3COOC2H5 + H2O H2SO4đ to CH3-COOH + C2H5OH (đun hồi lưu) * Thuỷ phân trong môi trường kiềm (pứ xà phòng hóa):

VD: CH3COOC2H5 + NaOH to CH3-COONa + C2H5OH 2. Phản ứng ở gốc HC: este có thể tham gia pứ thế, cộng, trùng hợp,… 3. Phản ứng cháy: CnH2nO2 + (3n-2)/2 O2 nCO2 + nH2O  Nhận xét: este no, đơn chức

BTNT(O): 2.nCnH2nO2 + 2. 4. Phản ứng đặt biệt * HCOOR’, HCOOH, HCOONa...: Có tính andehit (tác dụng AgNO3/NH3  2Ag) * CH3-COO-CH=CH-R’ + NaOH  CH3-COONa + R’-CH2-CHO ( muối + andehit) *CH3-COO-C(R)=CH-R’ + NaOH  CH3-COONa + R-CO-CH2-R’ ( muối + xeton) *CH3-COO-C6H4-R’ + 2NaOH  CH3-COO-Na + R’-C6H4-ONa (muối + muối)

IV. Điều chế: 1. PP chung: bằng pứ este hóa. RCOOH + HOR’ to, H2SO4 đặc RCOOR’ + H2O

2. PP riêng: CH3COOH + CH CH CH3COOCH=CH2 (CH3CO)2O + C6H5COOH  CH3-COO-C6H5 + CH3-COOH

VI. este đa chức

1.Rượu 2 chức + axit đơn chức

2R-COOH + R’-(OH)2  (R-COO)2-R’ + H2O (R-COO)2-R’ + 2NaOH  2R-COONa + R’(OH)2 CH3-COOH + C2H4(OH)2  (CH3-COO)2-C2H4 + 2H2O (CH3-COO-C2H4-OCO-CH3)

2.Rượu 1 chức + axit 2 chức

R-(COOH)2 + R’OH  R-(COO-R’)2 + 2H2O CH2-(COOH)2 + C2H5OH  CH2-(COO-C2H5)2 + 2H2O ( C2H5-OCO-CH2-COO-C2H5) R-(COO-R’)2 + 2NaOH  R-(COONa)2 + 2R’-OH

3.Rượu 3 chức + axit đơn chưc

R-COOH + R’(OH)3  (R-COO)3-R’ + H2O CH3-COOH + C3H5-(OH)3  (CH3-COO)3-C3H5 + 3H2O (R-COO)3-R’ + NaOH  3R-COONa + R’-(OH)3

 

ot

O H CO n n

2 2  

   

ot xt,

Este + H2O H+ Axit + Ancol

Este + NaOH …