Lý thuyết và bài tập Hóa học Lớp 10 - Chuyên đề 1 Nguyên tử

1

CHUYÊN ĐỀ 1 : NGUYÊN TỬ https://drive.google.com/drive/folders/1_smOnrHP-R75qMV0czPYwsMzfAlXkucX?usp=sharing

A. TÓM TẮT LÍ THUYẾT

I. Thành phần nguyên tử

Nguyên tử gồm hạt nhân và vỏ electron. Hạt nhân gồm các hạt proton và nơtron, phần vỏ gồm

các electron. Các đặc trưng của các hạt cơ bản trong nguyên tử được tóm tắt trong bảng sau :

Proton Nơtron Electron

Kí hiệu p n e

Khối lượng u (đvC) 1 1 0,00055

Khối lượng (kg) 1,6726.10-27 1,6748.10-27 9,1095.10-31

Điện tích nguyên tố 1+ 0 1–

Điện tích C (Culông) 1,602.10-19 0 –1,602.10-19

● Kết luận : Trong nguyên tử hạt nhân mang điện dương, còn lớp vỏ mang điện âm. Tổng số

proton trong hạt nhân bằng tổng số electron ở lớp vỏ. Khối lượng của electron rất nhỏ so với

proton và nơtron.

II. Điện tích và số khối hạt nhân

1. Điện tích hạt nhân

Nguyên tử trung hòa điện, cho nên ngoài các electron mang điện âm, nguyên tử còn có hạt nhân

mang điện dương. Điện tích hạt nhân là Z+, số đơn vị điện tích hạt nhân là Z.

Số đơn vị điện tích hạt nhân (Z) = số proton = số electron

Ví dụ : Nguyên tử có 17 electron thì điện tích hạt nhân là 17+

2. Số khối hạt nhân

A = Z + N

Ví dụ : Nguyên tử natri có 11 electron và 12 nơtron thì số khối là :

A = 11 + 12 = 23 (Số khối không có đơn vị)

3. Nguyên tố hóa học

Là tập hợp các nguyên tử có cùng số điện tích hạt nhân.

Số hiệu nguyên tử (Z) : Z = p = e

DeThi.edu.vn

2

Kí hiệu nguyên tử :

Trong đó A là số khối nguyên tử, Z là số hiệu nguyên tử, X là ký hiệu hóa học của nguyên tử.

III. Đồng vị, nguyên tử khối trung bình

1. Đồng vị

Là tập hợp các nguyên tử có cùng số proton nhưng khác nhau số nơtron (khác nhau số khối A).

Ví dụ : Nguyên tố cacbon có 3 đồng vị:

Các đồng vị bền có : với Z < 83 hoặc : với Z ≤ 20.

2. Nguyên tử khối trung bình

Gọi là nguyên tử khối trung bình của một nguyên tố. A1, A2 ... là nguyên tử khối của các

đồng vị có % số nguyên tử lần lượt là a%, b%...

Ta có :

● Lưu ý : Trong các bài tập tính toán người ta thường coi nguyên tử khối bằng số khối.

IV. Sự chuyển động của electron trong nguyên tử. Obitan nguyên tử

- Trong nguyên tử, các electron chuyển động rất nhanh xung quanh hạt nhân và không theo một

quỹ đạo xác định.

- Khu vực xung quanh hạt nhân mà tại đó xác suất có mặt của electron là lớn nhất được gọi là

obitan nguyên tử (AO).

- Obitan s có dạng hình cầu, obitan p có dạng hình số 8 nổi, obitan d, f có hình dạng phức tạp.

V. Lớp và phân lớp electron

1. Lớp electron

A

ZX

12 13 14 6 6 6 C , C , C

N 1 1,524 Z   N 1 1,33 Z  

A

   1 2 a.A b.A .... A 100

Obitan s

z

x

y

Obitan px

z

x

y

Obitan py

z

x

y

Obitan pz

z

x

y

DeThi.edu.vn

3

Trong nguyên tử, mỗi electron có một mức năng lượng nhất định. Các electron có mức năng

lượng gần bằng nhau được xếp thành một lớp electron.

Thứ tự của lớp tăng dần 1, 2, 3, n thì mức năng lượng của electron cũng tăng dần. Electron ở

lớp có giá trị n nhỏ bị hạt nhân hút mạnh, khó bứt ra khỏi nguyên tử, có mức năng lượng thấp.

Electron ở lớp có giá trị n lớn bị hạt nhân hút yếu hơn và dễ tách ra khỏi nguyên tử hơn, có mức

năng năng lượng cao. Các electron ở lớp ngoài cùng là những electron quyết định tính chất hóa học

của nguyên tử.

Lớp electron đã có đủ số electron tối đa gọi là lớp electron bão hoà.

Thứ tự và kí hiệu các lớp :

n 1 2 3 4 5 6 7

Tên lớp K L M N O P Q

Tổng số electron trong một lớp là 2n2

Số thứ tự của lớp electron (n) 1 2 3 4

Kí hiệu tương ứng của lớp electron K L M N

Số electron tối đa ở lớp 2 8 18 32

2. Phân lớp electron

Mỗi lớp electron lại được chia thành các phân lớp. Các electron thuộc cùng một phân lớp có

mức năng lượng bằng nhau.

Kí hiệu các phân lớp là các chữ cái thường : s, p, d, f.

Số obitan có trong các phân lớp s, p, d, f lần lượt là 1, 3, 5 và 7.

Mỗi obitan chứa tối đa 2 electron.

Số phân lớp của một lớp electron bằng số thứ tự của lớp.

Ví dụ : Lớp K (n = 1) chỉ có một phân lớp s.

Lớp L (n = 2) có 2 phân lớp là s và p.

Lớp M (n = 3) có 3 phân lớp là s, p, d…

Số electron tối đa trong một …