Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Hoạt động 3 trang 23 SGK Toán 12

Bài 13. Ứng dụng hình học của tích phân   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nhận biết công thức tính thể tích vật thể
Xét hình trụ có bán kính đáy $R$, có trục là trục hoành $Ox$, nằm giữa hai mặt phẳng $x = a$ và $x = b$ ($a < b$) (H.4.20).
a) Tính thể tích $V$ của hình trụ.
b) Tính diện tích mặt cắt $S(x)$ khi cắt hình trụ bởi mặt phẳng vuông góc với trục $Ox$ tại điểm có hoành độ là $x$ ($a \le x \le b$). Từ đó tính $\int_{a}^{b} S(x)\,dx$ và so sánh với $V$.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 23 · mở sách.
Mô tả hình bằng lời

Hình 4.20: Hình trụ nằm ngang có trục là trục Ox, gốc O ở dưới. Trên trục đánh dấu ba vị trí: $x = a$ (đáy dưới), $x$ (mặt cắt ở giữa), $x = b$ (đáy trên). Bán kính đáy là $R$.

Lời giải

a) Tính thể tích $V$ của hình trụ.

Hình trụ có bán kính đáy $R$ và nằm giữa hai mặt phẳng $x = a$, $x = b$ nên có chiều cao (độ dài đường sinh):
$$h = b - a.$$

Áp dụng công thức thể tích hình trụ:
$$V = \pi R^2 \cdot h = \pi R^2 (b - a).$$

b) Tính $S(x)$, tính $\int_a^b S(x)\,dx$ và so sánh với $V$.

Khi cắt hình trụ bởi mặt phẳng vuông góc với trục $Ox$ tại điểm có hoành độ $x$ (với $a \le x \le b$), mặt cắt là một hình tròn có bán kính bằng bán kính đáy $R$. Do đó diện tích mặt cắt không phụ thuộc vào $x$:
$$S(x) = \pi R^2, \quad a \le x \le b.$$

Từ đó:
$$\int_a^b S(x)\,dx = \int_a^b \pi R^2\,dx = \pi R^2 \big[\,x\,\big]_a^b = \pi R^2 (b - a).$$

So sánh: Ta thấy
$$\int_a^b S(x)\,dx = \pi R^2 (b - a) = V.$$

Vậy thể tích hình trụ đúng bằng tích phân của diện tích mặt cắt $S(x)$ trên đoạn $[a; b]$. Điều này gợi ý công thức tính thể tích vật thể:
$$V = \int_a^b S(x)\,dx.$$

Đáp số

$V = \pi R^2 (b - a)$$S(x) = \pi R^2$; $\int_a^b S(x)\,dx = \pi R^2 (b-a) = V$

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.