Giải Hoạt động 3 trang 23 SGK Toán 12
Đề bài
Nhận biết công thức tính thể tích vật thể
Xét hình trụ có bán kính đáy $R$, có trục là trục hoành $Ox$, nằm giữa hai mặt phẳng $x = a$ và $x = b$ ($a < b$) (H.4.20).
a) Tính thể tích $V$ của hình trụ.
b) Tính diện tích mặt cắt $S(x)$ khi cắt hình trụ bởi mặt phẳng vuông góc với trục $Ox$ tại điểm có hoành độ là $x$ ($a \le x \le b$). Từ đó tính $\int_{a}^{b} S(x)\,dx$ và so sánh với $V$.
Mô tả hình bằng lời
Hình 4.20: Hình trụ nằm ngang có trục là trục Ox, gốc O ở dưới. Trên trục đánh dấu ba vị trí: $x = a$ (đáy dưới), $x$ (mặt cắt ở giữa), $x = b$ (đáy trên). Bán kính đáy là $R$.
Lời giải
a) Tính thể tích $V$ của hình trụ.
Hình trụ có bán kính đáy $R$ và nằm giữa hai mặt phẳng $x = a$, $x = b$ nên có chiều cao (độ dài đường sinh):
$$h = b - a.$$
Áp dụng công thức thể tích hình trụ:
$$V = \pi R^2 \cdot h = \pi R^2 (b - a).$$
b) Tính $S(x)$, tính $\int_a^b S(x)\,dx$ và so sánh với $V$.
Khi cắt hình trụ bởi mặt phẳng vuông góc với trục $Ox$ tại điểm có hoành độ $x$ (với $a \le x \le b$), mặt cắt là một hình tròn có bán kính bằng bán kính đáy $R$. Do đó diện tích mặt cắt không phụ thuộc vào $x$:
$$S(x) = \pi R^2, \quad a \le x \le b.$$
Từ đó:
$$\int_a^b S(x)\,dx = \int_a^b \pi R^2\,dx = \pi R^2 \big[\,x\,\big]_a^b = \pi R^2 (b - a).$$
So sánh: Ta thấy
$$\int_a^b S(x)\,dx = \pi R^2 (b - a) = V.$$
Vậy thể tích hình trụ đúng bằng tích phân của diện tích mặt cắt $S(x)$ trên đoạn $[a; b]$. Điều này gợi ý công thức tính thể tích vật thể:
$$V = \int_a^b S(x)\,dx.$$
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.
