Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Vận dụng 1 trang 46 SGK Toán 12

Bài 15. Phương trình đường thẳng trong không gian   Đã kiểm

Đề bài

(H.5.27) Trong tình huống mở đầu hãy thực hiện các bước sau và trả lời câu hỏi đã được nêu ra.
a) Viết phương trình tham số của đường thẳng $MN$.
b) Tính toạ độ giao điểm $D$ của đường thẳng $MN$ với mặt phẳng $(Oxy)$.
c) Hỏi điểm $D$ có nằm giữa hai điểm $M$ và $N$ hay không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 46 · mở sách.
Mô tả hình bằng lời

Hình 5.27: Một người cầm đèn/nguồn sáng tại điểm $M$ chiếu qua một hình nón (mặt nón tròn xoay) tạo ra vệt sáng. Đường thẳng nét đứt đi từ $M$ qua tâm $O$ của đường tròn (đáy vòng sáng), qua điểm $D$ và kéo dài đến điểm $N$ ở xa bên phải. $M$, $D$, $N$ thẳng hàng trên một đường thẳng.

Lời giải

a) Phương trình tham số của đường thẳng $MN$.

Trong tình huống mở đầu, đường thẳng $MN$ đi qua hai điểm $M(2\,;\,3\,;\,-4)$ và $N(-1\,;\,0\,;\,8)$.

Đường thẳng $MN$ nhận vectơ $\overrightarrow{MN}$ làm vectơ chỉ phương:
$$\overrightarrow{MN}=(-1-2\,;\,0-3\,;\,8-(-4))=(-3\,;\,-3\,;\,12).$$

Đường thẳng $MN$ đi qua $M(2\,;\,3\,;\,-4)$ và có vectơ chỉ phương $\overrightarrow{MN}=(-3\,;\,-3\,;\,12)$ nên có phương trình tham số:
$$\begin{cases} x=2-3t \\ y=3-3t \\ z=-4+12t \end{cases}\quad (t\in\mathbb{R}).$$

b) Toạ độ giao điểm $D$ của đường thẳng $MN$ với mặt phẳng $(Oxy)$.

Vì $D$ nằm trên đường thẳng $MN$ nên $D(2-3t\,;\,3-3t\,;\,-4+12t)$.

Mặt phẳng $(Oxy)$ có phương trình $z=0$. Do $D\in(Oxy)$ nên:
$$-4+12t=0 \;\Leftrightarrow\; t=\dfrac{1}{3}.$$

Thay $t=\dfrac{1}{3}$ vào phương trình tham số:
$$x=2-3\cdot\dfrac{1}{3}=1,\qquad y=3-3\cdot\dfrac{1}{3}=2,\qquad z=0.$$

Vậy $D(1\,;\,2\,;\,0)$.

c) Điểm $D$ có nằm giữa hai điểm $M$ và $N$ hay không?

Với phương trình tham số trên: khi $t=0$ ta được điểm $M$; khi $t=1$ ta được điểm $N$ (vì $x=2-3=-1$, $y=3-3=0$, $z=-4+12=8$, đúng là $N(-1\,;\,0\,;\,8)$).

Điểm $D$ ứng với $t=\dfrac{1}{3}$, tức là:
$$\overrightarrow{MD}=\dfrac{1}{3}\,\overrightarrow{MN}.$$

Vì $0<\dfrac{1}{3}<1$ nên $\overrightarrow{MD}$ cùng hướng với $\overrightarrow{MN}$ và $MD<MN$. Do đó điểm $D$ nằm giữa hai điểm $M$ và $N$.

Kết luận: Điểm $D$ nằm giữa hai điểm $M$ và $N$.

Đáp số

$\begin{cases} x=2-3t \\ y=3-3t \\ z=-4+12t \end{cases}\;(t\in\mathbb{R})$$D(1\,;\,2\,;\,0)$$D$ nằm giữa $M$ và $N$ (vì $t=\dfrac{1}{3}\in(0;1)$)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.