Giải Bài 2 trang 19 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Bài 2 (trang 19) — Suy nghĩ về hậu quả của việc một ông vua lại mê chơi trò chọi dế

a) Sở thích tưởng nhỏ nhặt của vua trở thành gánh nặng khủng khiếp cho dân

Trò chọi dế vốn chỉ là một thú vui tầm thường, vô bổ. Nhưng khi người mê nó lại là *thiên tử* — người nắm quyền lực tối cao — thì sở thích cá nhân ấy lập tức biến thành *lệnh vua*. Trong truyện, vì trong cung ưa chuộng trò chọi dế nên hằng năm triều đình bắt dân chúng phải cống nạp. Một con dế nhỏ bé bỗng trở thành thứ "thuế" đè lên đầu trăm họ, cho thấy: khi quyền lực tối cao phục vụ cho ham muốn tầm thường, tai họa sẽ đổ xuống người dân.

b) Bọn quan lại nhân đó nhũng nhiễu, khiến gia đình lương thiện tan nát

Lệnh vua đi qua tay bọn quan tham lại bị lợi dụng để bóc lột. Chức dịch làng như Thành Danh bị ép nộp dế, không nộp được thì bị đánh đập, tù tội, đến mức "máu me đầm đìa", "chỉ muốn tìm cái chết". Cả gia đình Thành lâm vào cảnh khốn cùng: đứa con vì sợ làm sổng mất con dế mà nhảy xuống giếng, người cha lo âu đến kiệt quệ. Một sở thích của vua đã đẩy biết bao gia đình vô tội đến bờ vực tán gia bại sản, người chết kẻ điên — đó là hậu quả trực tiếp và tàn khốc nhất.

c) Sự phi lí, đảo lộn các giá trị của một xã hội thối nát

Hậu quả sâu xa hơn là sự đảo lộn mọi giá trị: số phận, danh dự, thậm chí cả tính mạng con người lại bị định đoạt bởi một con dế. Chi tiết đứa con hóa thành con dế khỏe, đá thắng mọi đối thủ, nhờ đó cả nhà Thành được đổi đời, giàu sang phú quý — là chi tiết vừa kì ảo vừa chua xót. Nó phơi bày cái phi lí đến nghịch lí: muốn sống yên, con người phải hóa thành con vật để chiều lòng kẻ cầm quyền. Qua đó, tác giả tố cáo một xã hội mà ở đó mạng người còn rẻ rúng hơn một thú tiêu khiển của bậc vua chúa.

d) Bài học và thái độ của người viết

Từ những hậu quả trên, có thể rút ra suy nghĩ:
- Người đứng đầu đất nước nếu chỉ lo hưởng lạc, buông theo những sở thích vô bổ mà quên trách nhiệm với dân, thì thượng bất chính, hạ tắc loạn — trên ăn chơi thì dưới nhũng nhiễu, cả xã hội rối ren.
- Một sở thích tưởng vô hại của người có quyền lực tối cao có thể gây ra tai họa dây chuyền, hủy hoại cuộc sống của muôn dân.
- Truyện nhắc nhở về trách nhiệm của người cầm quyền và giá trị của lòng nhân, đồng thời thể hiện niềm cảm thương của Bồ Tùng Linh với những con người bé nhỏ, khốn khổ trong xã hội phong kiến bất công.

➡️ Kết luận: Việc một ông vua mê chơi trò chọi dế không còn là chuyện riêng của nhà vua, mà trở thành nguồn cơn của bao đau khổ cho dân lành. Nó cho thấy tác hại ghê gớm khi quyền lực bị đặt vào tay kẻ vô trách nhiệm, và đó chính là tiếng nói phê phán, tố cáo sâu sắc mà tác phẩm gửi gắm.