Giải Câu hỏi trang 19 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Định hướng: Đây là câu hỏi trước khi đọc, yêu cầu huy động trải nghiệm và vốn văn học của bản thân để nêu suy nghĩ về vị trí của những thời điểm đặc biệt trong ngày (bình minh, hoàng hôn, đêm trăng rằm…) đối với cảm hứng sáng tạo của các nhà thơ. Có thể trình bày theo các ý sau:

a) Đó là những thời điểm giao thoa, chuyển tiếp của thời gian, dễ khơi gợi cảm xúc và suy tư.

- Bình minh, hoàng hôn là khoảnh khắc chuyển giao giữa ngày và đêm; đêm trăng rằm là lúc thiên nhiên đạt tới vẻ đẹp tròn đầy, tĩnh lặng. Những thời điểm ấy có ánh sáng, màu sắc, không khí đặc biệt, khác hẳn thời gian thường nhật, nên dễ đánh thức rung động thẩm mĩ trong lòng người.
- Sự chuyển tiếp của tự nhiên thường gợi liên tưởng đến những chuyển biến trong tâm trạng, số phận, kiếp người, khiến nhà thơ dễ nảy sinh cảm hứng.

b) Chúng có vị trí quan trọng, trở thành nguồn thi hứng bền bỉ trong thơ ca xưa và nay.

- Trong thơ trung đại (thơ Đường, thơ chữ Hán, thơ Nôm), các thi nhân đặc biệt yêu chuộng cảnh chiều tà, đêm trăng: Lí Bạch với vầng trăng trong *Tĩnh dạ tứ*; Nguyễn Du, Bà Huyện Thanh Quan với cảnh hoàng hôn gợi nỗi buồn, nỗi nhớ (*Chiều hôm nhớ nhà*, cảnh bóng chiều trong *Truyện Kiều*).
- Với Hồ Chí Minh, buổi chiều tối (*Mộ*) và đêm trăng rằm (*Nguyên tiêu*) cũng trở thành thời điểm nảy sinh những vần thơ vừa giàu chất cổ điển vừa mang tinh thần hiện đại.
- Trong thơ hiện đại, những thời điểm ấy vẫn tiếp tục là điểm tựa cảm xúc: bình minh gợi niềm tin, sức sống mới; hoàng hôn gợi suy tư, hoài niệm; đêm trăng gợi mộng mơ, giao cảm với thiên nhiên và con người.

c) Lí giải vì sao những thời điểm này giàu sức gợi cảm hứng.

- Chúng chứa đựng vẻ đẹp thẩm mĩ tự thân (ánh sáng, màu sắc, sự tĩnh lặng), phù hợp với tâm thế lắng đọng, suy ngẫm của người làm thơ.
- Chúng mang tính biểu tượng: bình minh – khởi đầu, hi vọng; hoàng hôn – tàn lụi, chia li, nỗi cô đơn; trăng rằm – sự viên mãn, tri âm, khát vọng đoàn tụ. Nhờ đó nhà thơ dễ kí thác tâm trạng và tư tưởng.
- Đó cũng là lúc con người tạm dừng nhịp sống bận rộn để đối diện với chính mình và với vũ trụ, thuận lợi cho việc nảy sinh cảm xúc và ý thơ.

d) Liên hệ trải nghiệm bản thân (gợi ý).

- Từ chính những khoảnh khắc ngắm bình minh, hoàng hôn hay đêm trăng, mỗi người đều có thể cảm nhận sự thay đổi trong tâm trạng: xao xuyến, bâng khuâng, thanh thản… Điều đó cho thấy vì sao các thời điểm ấy luôn có sức hấp dẫn đặc biệt và giữ vị trí quan trọng trong cảm hứng sáng tạo của thi nhân xưa và nay.

*(Đây là câu hỏi mở, học sinh trình bày quan điểm cá nhân trên cơ sở các ý định hướng trên; không có đáp số cố định.)*