Giải Câu hỏi trang 14 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Hiệu quả nghệ thuật của sự cường điệu khi miêu tả phản ứng của vua Xiêm

Vũ Trọng Phụng đã dùng thủ pháp phóng đại (cường điệu) để tô đậm cơn thịnh nộ của vua Xiêm: nhà vua "lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi", cơn giận được ví như "một tiếng sét". Cách miêu tả này mang lại nhiều hiệu quả nghệ thuật:

- Tạo tiếng cười trào phúng (châm biếm): sự việc thật ra chỉ là một trận quần vợt thua – thắng, nhưng lại được đẩy lên thành nguy cơ ngoại giao trọng đại, chạm đến "danh dự", "vận mệnh" quốc gia. Sự vênh lệch giữa nguyên nhân nhỏ nhặt (một trận đấu) và hậu quả to tát (chiến tranh, mất nước) làm bật lên tiếng cười mỉa mai.

- Lật tẩy, hạ bệ đối tượng: những từ ngữ trang trọng, sáo rỗng ("mặt rồng", "thiên tử", "thế thiên hành đạo") vốn dùng để tôn vinh bậc đế vương lại bị đặt cạnh một cái cớ vô lý, khiến uy quyền và sự thiêng liêng của vua chúa trở nên lố bịch, kệch cỡm.

- Phê phán bản chất giả dối, chính trị hóa lố bịch của xã hội "văn minh" rởm: qua sự cường điệu, tác giả tố cáo cái xã hội thượng lưu và bộ máy cai trị chỉ giỏi thổi phồng, làm to chuyện, biến những trò chơi vô nghĩa thành đại sự quốc gia.

b) Động thái của các quan chức nhà nước và tính chất khôi hài của chúng

*Động thái nhằm "cứu vãn tình hình":*
- Trước cơn giận (được thổi phồng) của vua Xiêm, các nhà chức trách vội vàng hành động để làm vừa lòng nước bạn, tránh "họa" ngoại giao. Họ tìm cách dàn xếp để Xuân Tóc Đỏ – người vừa thắng – phải thua, tức là ép nhà vô địch nhường phần thắng cho quán quân Xiêm nhằm xoa dịu "thiên tử".
- Sau đó, để hợp thức hóa việc "phản bội" quyền lợi thể thao dân tộc, họ lại tổ chức tôn vinh Xuân, biến kẻ thua trận (do bị ép) thành người có công "hi sinh vì Tổ quốc", "cứu quốc", giữ gìn hòa bình và tình hữu nghị.

*Tính chất khôi hài:*
- Lố bịch ở chỗ đảo lộn hoàn toàn logic: thắng lại bị buộc phải thua, và thua một cách có chủ đích lại được ca ngợi như một hành vi yêu nước cao cả. Chuyện thể thao thuần túy bị chính trị hóa thành "vận mệnh quốc gia".
- Trò hề của sự giả dối: các quan chức vừa hèn nhát khúm núm trước nước lớn, vừa nhân danh những từ ngữ đao to búa lớn ("cứu quốc", "hòa bình", "danh dự") để che đậy hành vi bán rẻ danh dự thể thao, mua lấy sự yên ổn.
- Sự tôn vinh Xuân Tóc Đỏ – một kẻ vô học, lưu manh, chỉ nhờ ăn may – được nâng lên hàng "bậc vĩ nhân cứu quốc" càng làm nổi rõ sự đảo điên giá trị, cái nhố nhăng của xã hội đương thời. Qua đó, tác giả châm biếm sâu cay bản chất bịp bợm, háo danh và phong trào "Âu hóa", "văn minh" rởm của tầng lớp thống trị.