Giải Câu 2 trang 13 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở ý: Ở tác gia Hồ Chí Minh, sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp văn học không tách rời mà gắn bó, thống nhất chặt chẽ với nhau. Văn chương không phải là mục đích tự thân mà là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, đồng thời chính lí tưởng và hoạt động cách mạng lại là nguồn cội, là nội dung và là động lực làm nên giá trị của văn chương Người. Có thể hiểu sự thống nhất ấy trên những phương diện sau:

a) Thống nhất ở quan điểm sáng tác — văn học là vũ khí phục vụ cách mạng:
Hồ Chí Minh xem văn nghệ là một hoạt động tinh thần phong phú, phục vụ có hiệu quả cho sự nghiệp cách mạng; nhà văn cũng là chiến sĩ trên mặt trận văn hóa ("Nay ở trong thơ nên có thép / Nhà thơ cũng phải biết xung phong"). Người cầm bút không phải vì nghệ thuật thuần túy mà nhằm đấu tranh cho độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội. Vì thế mỗi tác phẩm đều là một hành động cách mạng, phục vụ trực tiếp cho từng nhiệm vụ chính trị trong từng thời kì.

b) Thống nhất ở mục đích và đối tượng: viết để làm gì, viết cho ai:
Trước khi viết, Bác luôn tự đặt câu hỏi "Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết cái gì? Viết như thế nào?". Mục đích cách mạng chi phối toàn bộ nội dung và hình thức: tuyên truyền, giác ngộ, cổ vũ nhân dân đấu tranh. Chính vì hướng tới quần chúng cách mạng mà văn chương của Người bình dị, trong sáng, dễ hiểu, thiết thực — hình thức nghệ thuật phục vụ và thống nhất với mục đích chính trị.

c) Thống nhất ở nội dung: cuộc đời cách mạng làm nên đề tài, cảm hứng của văn chương:
Hầu hết sáng tác của Hồ Chí Minh nảy sinh từ chính hành trình hoạt động cách mạng: văn chính luận (*Bản án chế độ thực dân Pháp*, *Tuyên ngôn Độc lập*) gắn với nhiệm vụ đấu tranh chính trị; truyện và kí gắn với thời kì hoạt động ở nước ngoài; thơ ca (*Nhật kí trong tù*, thơ kháng chiến) ra đời ngay trong gian lao tù đày và trong những năm lãnh đạo kháng chiến. Cảm hứng lớn xuyên suốt là lòng yêu nước, tinh thần nhân đạo và niềm tin vào thắng lợi của cách mạng.

d) Thống nhất ở hình tượng tác giả — con người chiến sĩ và con người nghệ sĩ hòa làm một:
Qua sáng tác hiện lên một chủ thể vừa là nhà cách mạng kiên cường, giàu nghị lực, ung dung tự tại trước gian khổ, vừa là một tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, yêu thiên nhiên, giàu tình cảm. Ở Người, chất "thép" (tinh thần cách mạng) và chất "tình" (rung động thẩm mĩ, nhân đạo) không mâu thuẫn mà thống nhất, làm nên vẻ đẹp "vừa cổ điển vừa hiện đại" của thơ văn.

Khái quát: Như vậy, ở tác gia Hồ Chí Minh, sự nghiệp cách mạng và sự nghiệp văn học soi sáng, bổ sung cho nhau: cách mạng là cội nguồn, là mục đích và nội dung của văn chương; còn văn chương là phương tiện, là vũ khí phục vụ đắc lực cho cách mạng. Sự thống nhất ấy thể hiện quan niệm nghệ thuật vị nhân sinh sâu sắc và nhân cách lớn của một người nghệ sĩ — chiến sĩ.