Giải Câu hỏi 1 trang 33 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu hỏi 1 (trang 33): Cơ sở của việc lựa chọn so sánh hai tác phẩm *Mảnh trăng cuối rừng* (Nguyễn Minh Châu) và *Những đứa con trong gia đình* (Nguyễn Thi) là gì?

Muốn so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện thì trước hết chúng phải có điểm chung làm nền tảng để đặt cạnh nhau, đồng thời phải có điểm khác biệt đủ để việc so sánh trở nên có ý nghĩa. Đọc bài viết tham khảo của nhóm biên soạn, có thể thấy cơ sở lựa chọn nằm ở hai phương diện sau:

a) Cơ sở về sự tương đồng (điểm chung để đặt hai tác phẩm cạnh nhau):

- Cùng thời đại và hoàn cảnh sáng tác: Cả hai đều là truyện ngắn tiêu biểu ra đời trong thời kì kháng chiến chống Mỹ cứu nước, thuộc dòng văn học cách mạng 1945 – 1975.
- Cùng đề tài: Cùng viết về con người Việt Nam trong chiến tranh, về cuộc chiến đấu chống Mỹ của dân tộc.
- Cùng cảm hứng và chủ đề: Cùng mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn, cùng ngợi ca vẻ đẹp phẩm chất, tâm hồn, chủ nghĩa anh hùng cách mạng và lòng yêu nước của con người Việt Nam.
- Cùng kiểu nhân vật trung tâm: Đều khắc họa hình tượng những con người trẻ tuổi, kết tinh vẻ đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ (nhân vật Nguyệt; nhân vật Việt, Chiến).

Chính những điểm gặp gỡ này tạo nên mẫu số chung, khiến việc đặt hai tác phẩm cạnh nhau để so sánh là hợp lí, có căn cứ chứ không khập khiễng.

b) Cơ sở về sự khác biệt (điểm riêng khiến việc so sánh trở nên cần thiết, thú vị):

- Khác tác giả và phong cách: *Mảnh trăng cuối rừng* của Nguyễn Minh Châu nghiêng về bút pháp lãng mạn, trữ tình, giàu chất thơ; *Những đứa con trong gia đình* của Nguyễn Thi đậm chất hiện thực, mang màu sắc Nam Bộ.
- Khác không gian, vùng miền phản ánh: Một bên gắn với tuyến đường ra trận ở miền Bắc; một bên gắn với vùng đất và con người Nam Bộ.
- Khác cách xây dựng nhân vật: Vẻ đẹp lí tưởng, thi vị hóa ở nhân vật Nguyệt so với vẻ đẹp mộc mạc, gan góc, giàu truyền thống gia đình – cách mạng ở Việt và Chiến.

Từ chỗ giống nhau ở nền tảng nhưng khác nhau ở cách thể hiện, người viết có cơ sở để chỉ ra nét đặc sắc riêng của mỗi tác phẩm, thấy được sự phong phú, đa dạng của văn học Việt Nam cùng viết về một đề tài, một thời đại.

Kết luận: Cơ sở của việc lựa chọn so sánh là sự kết hợp giữa điểm tương đồng (cùng thời đại, đề tài, cảm hứng, kiểu nhân vật – làm nền chung để đối sánh) và điểm khác biệt (tác giả, phong cách, vùng miền, cách khắc họa nhân vật – làm cho việc so sánh có ý nghĩa, giúp làm nổi bật giá trị riêng của từng tác phẩm).