Giải Câu 7 trang 26 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Những chi tiết có ý nghĩa "báo hiệu" các sự kiện, vấn đề sẽ được khơi sâu ở phần sau của cuốn tiểu thuyết

Đoạn trích (chương 2) miêu tả không khí gia đình ông Bằng chiều ba mươi Tết, bề ngoài đầm ấm sum họp nhưng bên trong đã ẩn chứa nhiều "vết rạn" được nhà văn kín đáo gài vào. Có thể nhận ra một số chi tiết then chốt sau:

- Chi tiết chị Hoài trở về. Chị Hoài vốn là dâu trưởng (vợ liệt sĩ Tường), nay đã có gia đình riêng nhưng vẫn tìm về thắp hương chiều Tết. Sự trở về ấy vừa gợi lại quá khứ nghĩa tình, vừa "báo trước" một chuẩn mực đạo lí, một mẫu người giàu tình nghĩa, thủy chung — để rồi phần sau tác giả sẽ đối chiếu, làm nổi bật sự phai nhạt tình nghĩa ở một số thành viên khác trong gia đình.

- Chi tiết về Lí (vợ Đông). Những nét phô trương, sắc sảo, thực dụng, có phần lấn lướt trong cách ứng xử của Lí được điểm xuyết ngay từ đoạn này. Đó là mầm mống báo hiệu những mâu thuẫn, đổ vỡ trong quan hệ vợ chồng Đông – Lí và những xáo trộn nền nếp gia phong sẽ bùng lên ở phần sau.

- Chi tiết về Cừ (người con đã bỏ ra nước ngoài). Sự vắng mặt và những điều được nhắc thoáng qua về Cừ là dấu hiệu báo trước bi kịch tha hương, sự dứt bỏ cội nguồn — một "vấn đề" sẽ được tác giả khơi sâu để cảnh báo về sự rạn vỡ của gia đình trước cơn lốc đổi thay.

- Hình ảnh ông Bằng — người cha, trụ cột tinh thần. Dáng vẻ trang nghiêm, xúc động của ông trước bàn thờ tổ tiên, thái độ nâng niu nền nếp gia đình cho thấy ông là điểm tựa đạo lí; đồng thời cũng ngầm báo hiệu nỗi cô đơn, hẫng hụt của thế hệ cha ông khi các giá trị truyền thống đang bị thử thách.

- Hình ảnh "mùa lá rụng" và khung cảnh chiều cuối năm. Nhan đề và không khí giao thời (năm cũ – năm mới) là chi tiết mang tính biểu tượng: "lá rụng" gợi sự tàn phai, thay cũ đổi mới, báo hiệu chủ đề trung tâm — sự biến động của gia đình và các giá trị truyền thống trong buổi giao thời của xã hội.

=> Những chi tiết trên đều là các "đầu mối" được cài đặt sớm; chúng chưa phát triển đầy đủ trong đoạn trích nhưng đủ để người đọc dự cảm về những mâu thuẫn, số phận và vấn đề đạo đức – gia đình sẽ được tác giả triển khai, đào sâu trong toàn bộ tiểu thuyết.

b) Ý nghĩa của việc "cài cắm" trước một số chi tiết then chốt trong tác phẩm tự sự quy mô lớn

- Về kết cấu: giúp tác phẩm có tính chỉnh thể, chặt chẽ; các phần, các chương liên kết với nhau theo mạch ngầm, tạo sự thống nhất giữa mở đầu và diễn biến, kết thúc. Chi tiết gài trước đóng vai trò "phục bút" — về sau được hô ứng, làm câu chuyện lô-gíc, hợp lí, tránh đột ngột, gượng ép.

- Về nghệ thuật dẫn dắt và tạo sức hấp dẫn: khơi gợi sự tò mò, dự cảm và chờ đợi ở người đọc; tạo độ căng, chiều sâu cho mạch truyện, khiến người đọc muốn theo dõi để "giải mã" những gì đã được báo hiệu.

- Về khắc họa nhân vật và tư tưởng: giúp việc phát triển tính cách nhân vật, xung đột và chủ đề diễn ra tự nhiên, có cơ sở từ trước; đồng thời giúp nhà văn định hướng cách hiểu, gửi gắm tư tưởng, thông điệp một cách kín đáo mà thấm thía.

=> Với tác phẩm tự sự quy mô lớn (tiểu thuyết), việc cài cắm chi tiết then chốt là một thủ pháp nghệ thuật quan trọng, vừa bảo đảm tính thống nhất, mạch lạc của kết cấu, vừa tăng sức hấp dẫn và chiều sâu tư tưởng cho tác phẩm.