Giải Bài 2 trang 19 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Ngôi kể

Đoạn trích được kể theo ngôi thứ ba. Người kể chuyện giấu mình (không xưng "tôi", không tham gia vào câu chuyện với tư cách một nhân vật), đứng bên ngoài để thuật lại toàn bộ sự việc: cuộc đấu quần vợt giữa Xuân Tóc Đỏ và quán quân Xiêm, thái độ của đám đông, của vua Xiêm, của các quan chức và cuối cùng là màn "diễn thuyết" của Xuân.

Đây là kiểu người kể chuyện toàn tri (biết hết): nắm rõ diễn biến sự việc, hiểu được tâm lí, toan tính bên trong của nhiều nhân vật (nỗi lo của nhà cầm quyền sợ bạo động, sự lố bịch của đám đông, sự ma mãnh của Xuân), nhờ đó bao quát được cả một khung cảnh xã hội rộng lớn.

b) Điểm nhìn

Nhà văn không cố định ở một điểm nhìn mà phối hợp và di chuyển điểm nhìn rất linh hoạt:

- Điểm nhìn bên ngoài, khách quan: quan sát, tường thuật quang cảnh sân quần, hành động, lời nói, cử chỉ của đám đông và các nhân vật như một ống kính ghi hình.
- Điểm nhìn bên trong: nhiều lúc trần thuật lách vào suy nghĩ, tính toán của nhân vật (nỗi sợ "nạn ngoại giao", cách Xuân ứng biến để biến thất bại thành chiến công).
- Điểm nhìn trào phúng, giễu nhại: đây là điểm nhìn chủ đạo. Người kể chuyện dùng giọng điệu mỉa mai, phóng đại, tạo mâu thuẫn giữa cái tầm thường, giả dối với cái được tô vẽ thành "cao cả", "anh hùng", "vì Tổ quốc". Điểm nhìn còn được đặt vào chính đám đông cuồng nhiệt để lột tả sự a dua, mê muội của họ.

c) Ý nghĩa của ngôi kể và điểm nhìn trong việc làm sáng tỏ bản chất hiện thực

Sự lựa chọn ngôi kể thứ ba toàn tri kết hợp điểm nhìn trào phúng, di động chính là công cụ đắc lực để Vũ Trọng Phụng phơi bày bản chất của cái xã hội "thượng lưu", "Âu hóa", "văn minh" đương thời:

- Ngôi kể thứ ba toàn tri cho phép nhà văn bao quát cả một sân khấu xã hội, phơi bày đồng thời nhiều hạng người (nhà cầm quyền, trí thức rởm, đám đông) để chỉ ra đó không phải chuyện của một cá nhân mà là bản chất chung của cả xã hội – một xã hội lố lăng, giả dối, chạy theo danh hão.
- Việc di chuyển điểm nhìn giúp tạo nên tiếng cười châm biếm nhiều tầng: người đọc vừa thấy cái vẻ ngoài "hào nhoáng", trang trọng, vừa thấy được cái thực chất nhố nhăng, vô nghĩa bên trong. Từ đó bóc trần sự đảo lộn các giá trị: một kẻ vô học, lưu manh như Xuân Tóc Đỏ nghiễm nhiên trở thành "bậc vĩ nhân", "anh hùng cứu quốc".
- Giọng điệu giễu nhại, mỉa mai đặt trong điểm nhìn khách quan khiến sự phê phán trở nên sắc bén mà kín đáo: nhà văn để cho chính lời nói, hành động của nhân vật và đám đông tự tố cáo sự lố bịch của chúng, chứ không cần bình luận trực tiếp.

Như vậy, ngôi kể và điểm nhìn ấy thể hiện đúng khám phá và quan niệm hiện thực của Vũ Trọng Phụng: hiện thực xã hội tư sản thành thị buổi giao thời là một tấn "trò đời" đại bịp – một thế giới của những giá trị giả, danh vọng giả, đạo đức giả – và nhà văn dùng nghệ thuật trần thuật để lật tẩy, đả kích không khoan nhượng cái bản chất ấy.