Giải Câu hỏi 4 trang 24 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bình luận nhận định: "Xan-ti-a-gô giống như một biểu tượng về cuộc đấu tranh của con người hiện đại trên thế giới này."

a) Giải thích nhận định

Nhận định ở phần kết bài viết đã nâng hình tượng ông lão đánh cá Xan-ti-a-gô từ một con người cụ thể lên thành một *biểu tượng* mang ý nghĩa khái quát. Nói Xan-ti-a-gô là "biểu tượng về cuộc đấu tranh của con người hiện đại" nghĩa là: qua cuộc vật lộn đơn độc của một ông lão với con cá kiếm khổng lồ và đàn cá mập giữa đại dương, Hê-minh-uê đã gửi gắm một hình ảnh khái quát về thân phận và tư thế của con người trong thế giới hiện đại — con người nhỏ bé nhưng không chịu khuất phục trước những thử thách lớn lao, khắc nghiệt của cuộc sống.

b) Chứng minh qua hình tượng Xan-ti-a-gô

- *Hoàn cảnh đơn độc và thử thách phi thường:* Ông lão ra khơi một mình, đã 84 ngày không bắt được cá, rồi phải chiến đấu suốt ba ngày đêm với con cá kiếm lớn hơn cả chiếc thuyền. Đây là hình ảnh con người đối diện trực tiếp với thiên nhiên bao la và với chính giới hạn của bản thân — một tình huống mang tính khái quát cho mọi cuộc "đấu tranh sinh tồn" của con người.

- *Ý chí và phẩm giá:* Dù kiệt sức, đói khát, tay bị dây câu cứa nát, Xan-ti-a-gô vẫn không buông bỏ. Câu nói nổi tiếng "Con người có thể bị hủy diệt chứ không thể bị đánh bại" chính là tuyên ngôn về sức mạnh tinh thần của con người hiện đại: có thể thất bại về vật chất (con cá bị đàn cá mập rỉa hết chỉ còn bộ xương) nhưng không đầu hàng, không đánh mất phẩm giá và niềm tin.

- *Kết cục "thất bại" mà không bại:* Ông lão trở về với bộ xương cá trắng — thành quả bị tước đoạt. Nhưng chính cuộc chiến đấu ấy, chứ không phải chiến lợi phẩm, mới là điều khẳng định giá trị của con người. Đây là cái nhìn tiêu biểu cho văn học hiện đại: đề cao quá trình đấu tranh, ý chí và bản lĩnh hơn là kết quả.

c) Liên hệ với đặc trưng văn học hiện đại đã học trong chuyên đề

- Văn học hiện đại phương Tây thế kỉ XX thường đặt con người vào tình thế cô đơn, phải tự mình đối diện với một thế giới đầy bất trắc, phi lí và khắc nghiệt (dấu ấn của bối cảnh sau hai cuộc chiến tranh thế giới). Xan-ti-a-gô là hình ảnh con người cô đơn nhưng chủ động lựa chọn hành động, tự khẳng định ý nghĩa tồn tại của mình bằng nỗ lực không ngừng.

- Nghệ thuật của Hê-minh-uê tiêu biểu cho lối viết hiện đại với nguyên lí "tảng băng trôi": phần nổi là câu chuyện giản dị về ông lão bắt cá, phần chìm là những tầng ý nghĩa biểu tượng về con người, về cuộc sống. Nhờ đó hình tượng Xan-ti-a-gô có sức khái quát rộng lớn, trở thành "biểu tượng" đúng như nhận định nêu ra.

d) Đánh giá, mở rộng

Nhận định là xác đáng và sâu sắc. Nó chỉ ra được giá trị nhân văn cốt lõi của tác phẩm: ca ngợi vẻ đẹp của ý chí, nghị lực và niềm tin của con người trước mọi thử thách. Trong thế giới hiện đại nhiều biến động, hình tượng Xan-ti-a-gô vẫn còn nguyên sức lay động, khích lệ mỗi con người sống kiên cường, giữ vững phẩm giá và không bao giờ đầu hàng số phận. Đó cũng chính là điều làm nên sức sống lâu bền của kiệt tác *Ông già và biển cả*.