Giải Bài 4 trang 62 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhận định chung: Khác với văn học phương Tây — nơi các trường phái (chủ nghĩa cổ điển, lãng mạn, hiện thực, tượng trưng, siêu thực…) hình thành thành hệ thống lí thuyết chặt chẽ, nối tiếp và đấu tranh với nhau qua hàng thế kỉ — hiện tượng trường phái trong văn học Việt Nam hiện đại có những đặc điểm riêng, đáng lưu ý sau:

a) Xuất hiện muộn và gắn với quá trình hiện đại hoá đầu thế kỉ XX.
Trường phái văn học Việt Nam chỉ thực sự hình thành từ đầu thế kỉ XX, khi văn học nước ta chuyển từ phạm trù trung đại sang hiện đại dưới tác động của giao lưu văn hoá Đông – Tây (đặc biệt là văn hoá Pháp) và sự phát triển của chữ Quốc ngữ, báo chí, xuất bản, công chúng đô thị. Đây là sản phẩm của một nền văn học đang gấp rút hiện đại hoá, nên diễn ra dồn nén trong thời gian ngắn.

b) Phần lớn chịu ảnh hưởng, tiếp thu từ trường phái văn học nước ngoài chứ không tự sinh thành từ nội tại.
Nhiều khuynh hướng, trào lưu ở Việt Nam là kết quả của việc tiếp nhận và Việt hoá các trường phái phương Tây: Thơ mới chịu ảnh hưởng của thơ lãng mạn, tượng trưng, siêu thực Pháp; văn xuôi Tự lực văn đoàn mang màu sắc lãng mạn; văn học hiện thực phê phán tiếp thu chủ nghĩa hiện thực. Vì tiếp thu trong bối cảnh riêng nên các khuynh hướng thường được cải biến cho phù hợp tâm lí, truyền thống và hoàn cảnh dân tộc.

c) Thường tồn tại dưới dạng khuynh hướng, trào lưu, nhóm phái hơn là trường phái với hệ thống lí thuyết – tuyên ngôn hoàn chỉnh.
Ở Việt Nam ít có trường phái được xây dựng thành một hệ thống quan niệm nghệ thuật, tuyên ngôn, cương lĩnh bài bản và kéo dài như ở phương Tây. Đa số là các khuynh hướng, trào lưu hoặc nhóm sáng tác (Thơ mới, Tự lực văn đoàn, nhóm Xuân Thu nhã tập, nhóm Dạ Đài…), gắn với một nhóm tác giả, một tờ báo/nhà xuất bản, một giai đoạn nhất định.

d) Đời sống của các trường phái, khuynh hướng thường ngắn, ranh giới không thật rạch ròi.
Nhiều khuynh hướng chỉ nở rộ trong một thời gian ngắn rồi lắng xuống hoặc chuyển hoá; các đặc điểm của những khuynh hướng khác nhau có thể đan xen, giao thoa trong cùng một tác giả hay một tác phẩm (một nhà thơ vừa lãng mạn vừa có yếu tố tượng trưng). Do đó việc phân định trường phái mang tính tương đối.

e) Gắn bó chặt chẽ với hoàn cảnh lịch sử – xã hội và vận mệnh dân tộc.
Sự hình thành, phát triển và thoái trào của các trường phái, khuynh hướng luôn chịu sự chi phối mạnh mẽ của hoàn cảnh đất nước (thời thuộc địa, các cuộc kháng chiến, công cuộc xây dựng đất nước…). Cảm hứng yêu nước, tinh thần dân tộc và nhiệm vụ cách mạng thường in đậm dấu ấn, khiến văn học Việt Nam hiện đại có những khuynh hướng đặc thù (như khuynh hướng văn học cách mạng) mà văn học phương Tây không có.

Kết luận: Vì những đặc điểm trên, khi tìm hiểu hiện tượng trường phái trong văn học Việt Nam hiện đại, cần vận dụng khái niệm trường phái một cách linh hoạt, đặt trong bối cảnh lịch sử – văn hoá dân tộc, tránh máy móc áp dụng mô hình trường phái của văn học nước ngoài.