Giải Bài 3 trang 62 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Khi bàn về phong cách sáng tác của một trường phái văn học, cần quan tâm trình bày các "biến thể" của nó ở những thể loại khác nhau, vì những lí do sau:

a) Phong cách của một trường phái không phải là một khuôn mẫu cứng nhắc, bất biến mà là một hệ thống nguyên tắc nghệ thuật mang tính khái quát.

Mỗi trường phái văn học (lãng mạn, hiện thực, tượng trưng, siêu thực…) đều hình thành trên một quan niệm thẩm mĩ, một cách nhìn nhận thế giới và con người chung. Tuy nhiên, quan niệm chung đó khi đi vào thực tế sáng tác luôn phải được cụ thể hóa. Nếu chỉ trình bày phong cách ở dạng những nguyên tắc trừu tượng, khái quát thì sự mô tả sẽ sơ lược, phiến diện, không cho thấy được đời sống sinh động, phong phú thực sự của trường phái.

b) Mỗi thể loại có đặc trưng riêng về hình thức, chất liệu và phương thức biểu đạt, nên buộc các nguyên tắc chung của trường phái phải "biến đổi" cho phù hợp.

Thơ, truyện, kịch, kí… có những quy luật thể loại khác nhau (dung lượng, cách tổ chức lời văn, vai trò của cốt truyện, nhân vật, cảm xúc, tính kịch…). Vì vậy, cùng một tinh thần của trường phái nhưng khi thể hiện trong thơ sẽ khác với khi thể hiện trong truyện hay kịch. Chẳng hạn, tinh thần lãng mạn trong thơ thiên về bộc lộ cảm xúc, cái tôi trữ tình; trong tiểu thuyết lại biểu hiện qua nhân vật phi thường, cốt truyện giàu kịch tính, khung cảnh khác thường. Đó chính là các "biến thể" của một phong cách chung.

c) Trình bày các biến thể giúp nhận diện phong cách trường phái một cách đầy đủ, toàn diện và chính xác.

Chỉ khi khảo sát phong cách qua nhiều thể loại, người viết mới thấy được cái gì là "hằng số" — những đặc điểm cốt lõi, thống nhất, làm nên bản sắc của trường phái ở mọi thể loại — và cái gì là "biến số" — những nét linh hoạt, thay đổi tùy theo thể loại. Nhờ đó, việc mô tả phong cách vừa nắm được cái chung bao trùm, vừa không bỏ sót sự đa dạng, tránh được cái nhìn đơn giản, một chiều.

d) Việc trình bày các biến thể còn cho thấy sức sống, khả năng chi phối rộng rãi và giá trị của trường phái.

Một trường phái lớn thường để lại dấu ấn trên nhiều thể loại. Cho thấy trường phái đó biểu hiện thành công ở nhiều thể loại khác nhau chính là cách chứng minh tầm ảnh hưởng sâu rộng, sức sống lâu bền và vị trí của nó trong lịch sử văn học.

Kết luận: Vì phong cách của một trường phái là một hệ thống nguyên tắc khái quát, còn sáng tác thực tế lại diễn ra trong những thể loại cụ thể với đặc trưng riêng, nên khi nói về phong cách của trường phái, cần trình bày các biến thể của nó ở những thể loại khác nhau để có được một cái nhìn đầy đủ, toàn diện, sinh động và chính xác về trường phái ấy.