Giải Bài 1 trang 62 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Trả lời:

Khi bàn về trường phái văn học, người ta thường nhắc kèm các thuật ngữ khuynh hướng văn học, dòng văn học, trào lưu văn học,... vì những lí do sau:

a) Vì chúng cùng thuộc một nhóm khái niệm chỉ những hiện tượng có tính cộng đồng, tập hợp trong đời sống văn học

Các thuật ngữ này đều dùng để gọi tên những hiện tượng văn học mang tính *tập hợp* — tức là sự liên kết của nhiều tác giả, tác phẩm có chung một số đặc điểm về tư tưởng, cảm hứng, nguyên tắc thẩm mĩ hay thi pháp. Chúng không chỉ một nhà văn hay một tác phẩm riêng lẻ, mà chỉ một *hiện tượng chung* trong một giai đoạn, một nền văn học. Vì cùng chung bản chất "tập hợp" ấy nên chúng gần gũi, dễ được đặt cạnh nhau.

b) Vì giữa chúng có sự giao thoa, gần gũi, thậm chí chồng lấn về nội hàm, khó tách bạch tuyệt đối

- *Khuynh hướng văn học* nhấn mạnh xu thế, thiên hướng chung về tư tưởng - thẩm mĩ (ví dụ khuynh hướng lãng mạn, khuynh hướng hiện thực, khuynh hướng sử thi).
- *Trào lưu văn học* nhấn mạnh một phong trào sáng tác rầm rộ, có ý thức cương lĩnh, nổ ra trong một thời điểm lịch sử cụ thể.
- *Dòng văn học* nhấn mạnh mạch vận động liên tục, kéo dài của những sáng tác cùng tính chất.
- *Trường phái văn học* nhấn mạnh một nhóm tác giả gắn bó chặt chẽ, có tuyên ngôn, nguyên tắc nghệ thuật thống nhất và ảnh hưởng lẫn nhau.

Ranh giới giữa chúng nhiều khi mờ nhòe: một hiện tượng có thể vừa được gọi là trào lưu, vừa được xem là khuynh hướng hay trường phái tùy góc nhìn. Do đó, khi nói về khái niệm này, tất yếu phải đối chiếu với các khái niệm còn lại.

c) Vì việc đặt các thuật ngữ bên cạnh nhau giúp nhận diện, phân biệt và xác định chính xác nội hàm của trường phái văn học

Muốn hiểu đúng "trường phái văn học" là gì, cần so sánh nó với những khái niệm lân cận để thấy nét *riêng*: trường phái có mức độ liên kết tổ chức chặt chẽ hơn, có ý thức tự giác về cương lĩnh, nguyên tắc sáng tác chung hơn so với khuynh hướng hay dòng văn học. Việc nhắc đồng thời các thuật ngữ chính là cách khu biệt khái niệm, tránh nhầm lẫn và dùng sai.

Kết luận: Các thuật ngữ *khuynh hướng, dòng, trào lưu văn học* được nhắc cùng *trường phái văn học* vì chúng cùng một hệ khái niệm chỉ hiện tượng văn học mang tính tập hợp, có nội hàm gần gũi - giao thoa nhưng không đồng nhất; đặt cạnh nhau để đối sánh sẽ giúp hiểu và xác định đúng đặc trưng riêng của từng khái niệm.