Giải Câu 2 trang 45 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 2 (trang 45) – So sánh cảm nhận khi đọc bài thơ *Thuyền và biển* (Xuân Quỳnh) với khi nghe hai ca khúc phổ nhạc của Hữu Xuân và Phan Huỳnh Điểu.

Đây là câu hỏi cảm nhận, không có một đáp án cố định; điều quan trọng là bạn nêu được sự khác biệt về *phương tiện tiếp nhận*, *ấn tượng cảm xúc* và *hiệu quả nghệ thuật* giữa việc đọc văn bản ngôn từ và nghe tác phẩm âm nhạc phái sinh. Có thể trình bày theo các ý sau:

a) Cảm nhận khi đọc bài thơ

- Khi đọc, người tiếp nhận tự mình "lắng nghe" giọng điệu bên trong, tự điều chỉnh nhịp đọc, chỗ ngừng nghỉ, do đó chủ động hình dung câu chuyện tình "thuyền" và "biển".
- Toàn bộ mạch cảm xúc của bài thơ được giữ nguyên vẹn: từ lời kể duyên dáng ban đầu ("Em sẽ kể anh nghe / Chuyện con thuyền và biển") đến những cung bậc dữ dội, khắc khoải của tình yêu ("Cũng có khi vô cớ / Biển ào ạt xô thuyền") và kết lại ở nỗi nhớ da diết mang tính khái quát ("Nếu phải cách xa anh / Em chỉ còn bão tố").
- Ngôn từ, hình ảnh ẩn dụ song hành thuyền – biển, các biện pháp điệp, nhân hóa hiện ra trực tiếp trên trang giấy, cho phép người đọc dừng lại suy ngẫm, đọc đi đọc lại để cảm nhận chiều sâu triết lí về tình yêu: gắn bó, khát khao, giận hờn nhưng không thể tách rời.
- Cảm xúc thiên về sự *lắng đọng, chiêm nghiệm*, mang tính cá nhân và tưởng tượng tự do.

b) Cảm nhận khi nghe hai ca khúc phổ nhạc

- Khi nghe, cảm xúc được dẫn dắt bởi giai điệu, tiết tấu, hòa âm và giọng hát của ca sĩ; người nghe tiếp nhận một cách trực tiếp, tức thời, giàu tính truyền cảm và dễ bị lôi cuốn theo âm hưởng.
- Mỗi nhạc sĩ có một cách cảm và "đọc" bài thơ riêng, nên hai ca khúc tạo hai không khí khác nhau: bản của Phan Huỳnh Điểu thường thiết tha, dàn trải, mềm mại, làm nổi bật chất trữ tình đằm thắm; bản của Hữu Xuân mang màu sắc, tiết tấu và cách nhấn nhá khác, tô đậm những khía cạnh cảm xúc khác của bài thơ.
- Để phù hợp với cấu trúc âm nhạc, ca khúc thường lược bớt, lặp lại hoặc đảo trật tự một số khổ thơ; vì thế bài thơ không còn được tiếp nhận trọn vẹn như văn bản gốc, nhưng bù lại được "nâng" thêm bằng sức mạnh của âm thanh.
- Cảm xúc thiên về sự *ngân vang, cộng hưởng*, dễ chạm tới người nghe ngay lập tức và gợi ấn tượng sâu, khó quên nhờ giai điệu.

c) So sánh – nhận xét chung

- *Giống nhau:* cả ba văn bản (một thơ, hai nhạc) đều truyền tải được vẻ đẹp của tình yêu qua hình tượng thuyền – biển: nồng nàn, mãnh liệt, đầy khát khao và gắn bó thủy chung; đều để lại dư âm xúc động trong lòng người tiếp nhận.
- *Khác nhau:* đọc thơ là tiếp nhận bằng *thị giác và trí tưởng tượng ngôn ngữ*, chủ động, lắng đọng, giữ trọn vẹn văn bản; nghe nhạc là tiếp nhận bằng *thính giác*, cảm xúc được âm nhạc dẫn dắt, trực tiếp và mạnh mẽ hơn nhưng đã qua sự "diễn giải" của nhạc sĩ và ca sĩ, đồng thời văn bản thơ bị biến đổi ít nhiều.
- Đây là ví dụ tiêu biểu về việc *chuyển thể/liên văn bản*: cùng một chất liệu ngôn từ nhưng khi chuyển sang loại hình nghệ thuật khác (âm nhạc) sẽ tạo nên những giá trị và cảm xúc mới, làm phong phú thêm đời sống của tác phẩm gốc.
- *Cảm nhận riêng của em:* (bạn tự nêu) – ví dụ em thích đọc thơ để tự chiêm nghiệm chiều sâu ý tứ, đồng thời yêu thích ca khúc phổ nhạc vì giai điệu giúp cảm xúc thăng hoa và nhớ lâu hơn; hai cách tiếp nhận bổ sung cho nhau chứ không thay thế nhau.