Giải Câu 5 trang 43 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 5 (trang 43) — So sánh ấn tượng của bức tranh và của đoạn trích

*Đây là câu hỏi mở, nêu cảm nhận cá nhân; dưới đây là một hướng trả lời tham khảo bám theo cách trình bày của SGK.*

a) Điểm chung

- Cả bức tranh *Rô-mê-ô và Giu-li-ét* của Phranh Bơ-nát Đích-xi và đoạn trích của Sếch-xpia đều tái hiện cùng một khoảnh khắc trong mối tình Rô-mê-ô – Giu-li-ét: giây phút chia tay lưu luyến của đôi tình nhân sau đêm tự tình, khi bình minh sắp lên và Rô-mê-ô phải rời đi.
- Cả hai đều để lại ấn tượng về một tình yêu mãnh liệt, say đắm nhưng đầy dự cảm chia lìa, bất trắc: vẻ đẹp của tình yêu tuổi trẻ luôn song hành với nỗi lo âu, sự mong manh trước hoàn cảnh nghiệt ngã (mối thù hai dòng họ, ánh sáng ban ngày báo hiệu phải xa nhau).
- Cả hai cùng làm nổi bật vẻ đẹp lãng mạn, thanh cao của nhân vật và khơi gợi ở người tiếp nhận sự đồng cảm, xúc động, tiếc thương cho một tình yêu đẹp.

b) Điểm khác biệt

- Về chất liệu và phương thức biểu đạt:
- Đoạn trích là ngôn từ – nghệ thuật của thời gian: diễn tả tình yêu qua lời thoại, qua dòng đối đáp, tranh biện tinh tế (chi tiết tiếng chim sơn ca / chim họa mi, ánh sáng / bóng tối), qua diễn biến tâm lí nối tiếp nhau. Người đọc *tưởng tượng* ra hình ảnh và *nghe* được cung bậc cảm xúc, giọng điệu nhân vật.
- Bức tranh là hình ảnh – nghệ thuật của không gian: chỉ nắm bắt và cố định một khoảnh khắc duy nhất bằng đường nét, màu sắc, ánh sáng, dáng điệu, ánh mắt, cái ôm siết. Người xem *nhìn thấy* trực tiếp, tức thời toàn bộ ấn tượng thị giác.

- Về ấn tượng để lại:
- Đoạn trích cho ấn tượng vận động, có tiến trình – cảm xúc phát triển, dùng dằng, giằng co giữa muốn ở lại và phải ra đi; giàu chiều sâu tâm lí và ý vị triết lí.
- Bức tranh cho ấn tượng tĩnh tại, hàm súc, cô đọng – dồn nén tất cả vào một cái nhìn, một tư thế; ấn tượng đến ngay lập tức, mạnh về thị giác và cảm xúc trực tiếp, nhưng bỏ ngỏ để người xem tự hình dung diễn biến trước và sau.

- Về vai trò của người tiếp nhận: với đoạn trích, người đọc chủ động hình dung hình ảnh từ ngôn từ; với bức tranh, họa sĩ đã *cụ thể hóa* một cách hình dung, còn người xem tự bổ sung lời thoại, câu chuyện cho hình ảnh ấy.

➔ Đây chính là biểu hiện của mối quan hệ liên văn bản trong chuyển thể: từ một tác phẩm văn học, tác phẩm hội họa vừa kế thừa (giữ khoảnh khắc, tinh thần, cảm xúc) vừa sáng tạo lại bằng đặc trưng riêng của loại hình nghệ thuật.