Giải Câu 2 trang 16 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Xác định và diễn giải khái niệm chính trong bài viết của Trần Ngọc Hiếu

a) Khái niệm chính được sử dụng trong bài viết

- Khái niệm trung tâm, xuyên suốt và làm nên góc nhìn riêng của bài viết là "tuổi già" / "thế giới tuổi già" — được nhìn không phải như một hiện tượng sinh học hay lứa tuổi thông thường, mà như một đối tượng của diễn ngôn văn học, một chủ đề (motif) và một phạm trù thẩm mĩ trong truyện ngắn Nguyễn Minh Châu.
- Nói cách khác, tác giả không dùng "tuổi già" theo nghĩa đời thường mà nâng nó thành một khái niệm công cụ để đọc và lí giải thế giới nghệ thuật của nhà văn (gắn với các phương diện: thân phận con người, sự chiêm nghiệm, kí ức, cái chết, sự cô đơn và ý nghĩa của việc sống).

b) Tác giả đã diễn giải khái niệm đó như thế nào

Tác giả diễn giải khái niệm "tuổi già" theo một trình tự chặt chẽ, kết hợp nhiều thao tác:

- Giới thuyết (định nghĩa) khái niệm: trước hết tác giả xác định rõ cách hiểu "tuổi già" trong phạm vi bài viết — phân biệt tuổi già hiểu theo nghĩa sinh học, xã hội học với tuổi già như một *cách hình dung, một cách kiến tạo của văn học*, để khoanh vùng đối tượng nghiên cứu.
- Đặt khái niệm trong một khung lí thuyết: tác giả soi chiếu khái niệm bằng những gợi ý lí luận (quan niệm về con người, về thời gian, về sự hữu hạn của đời người…), qua đó cho thấy "tuổi già" là một điểm nhìn để khám phá chiều sâu nhân bản trong sáng tác Nguyễn Minh Châu.
- Diễn giải bằng phân tích dẫn chứng: tác giả cụ thể hóa khái niệm bằng việc khảo sát các nhân vật người già và các tình huống "về già" trong truyện ngắn của nhà văn, chỉ ra ý nghĩa của hình tượng (sự chiêm nghiệm, thức tỉnh, ăn năn, khát vọng hòa giải…).
- Làm rõ giá trị của khái niệm: cuối cùng, tác giả khái quát vai trò của "thế giới tuổi già" như một phương diện thể hiện tư tưởng nghệ thuật và tinh thần nhân đạo của Nguyễn Minh Châu, qua đó khẳng định tính hợp lí và sức gợi của khái niệm đã chọn.

→ Như vậy, khái niệm được diễn giải theo hướng: giới thuyết → đặt trong khung lí thuyết → phân tích dẫn chứng cụ thể → khái quát ý nghĩa, khiến khái niệm vừa rõ ràng về nội hàm vừa có khả năng soi sáng đối tượng nghiên cứu.