Giải Bài 5 trang 41 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Yêu cầu: So sánh nghệ thuật xây dựng *điểm nhìn* trong đoạn trích văn học với cách sử dụng *góc quay* (điểm nhìn điện ảnh) trong đoạn phim chuyển thể. Đây là hai phương thức khác nhau nhưng cùng một chức năng: dẫn dắt cách người tiếp nhận quan sát, cảm nhận và đánh giá sự việc, nhân vật.

### a) Điểm nhìn trong đoạn trích *Người cầm quyền khôi phục uy quyền*

- Ngôi kể và loại điểm nhìn: Truyện được kể ở ngôi thứ ba, người kể chuyện toàn tri (biết hết). Nhờ vị trí này, người kể có thể bao quát toàn cảnh (Gia-ve xông vào, Phăng-tin hoảng loạn, Giăng Van-giăng đối mặt) và đồng thời thâm nhập vào nội tâm của từng nhân vật.
- Sự di chuyển, luân phiên điểm nhìn: Điểm nhìn không cố định mà dịch chuyển linh hoạt giữa các nhân vật:
+ Nhìn theo Phăng-tin – một người bệnh yếu đuối đang trông chờ được gặp con, để tô đậm nỗi kinh hãi và cái chết đột ngột.
+ Nhìn theo Gia-ve – kẻ đại diện cho cường quyền, luật pháp cứng nhắc, với dáng vẻ hung tợn, tiếng thét, con mắt "như cái móc sắt".
+ Nhìn theo Giăng Van-giăng – từ tư thế nhún nhường ban đầu chuyển sang tư thế đĩnh đạc, làm chủ, "khôi phục uy quyền" bằng sức mạnh của lòng nhân ái.
- Điểm nhìn bên ngoài kết hợp điểm nhìn bên trong: Vừa quan sát khách quan hành động, cử chỉ, lời nói (điểm nhìn bên ngoài), vừa soi vào cảm xúc, ý nghĩ thầm kín của nhân vật (điểm nhìn bên trong).
- Sự can dự của người kể chuyện: Người kể chuyện toàn tri còn xen lời bình luận, đánh giá trữ tình (những suy tưởng về cái chết, về tình thương, về công lí), thậm chí có chi tiết dẫn lời người chứng kiến (bà xơ). Điểm nhìn vì thế mang đậm thái độ, tình cảm và lập trường nhân đạo của tác giả, hướng người đọc cảm thông với người khốn khổ và trân trọng sức mạnh của tình người.

### b) Góc quay (điểm nhìn điện ảnh) trong đoạn phim của Tôm Húp-pơ (2012)

- Bản chất tương đương: Trong điện ảnh, "điểm nhìn" được cụ thể hóa bằng vị trí, góc độ và sự vận động của máy quay – tức là máy quay "nhìn" thay cho người kể chuyện, quy định điều khán giả được thấy và cảm nhận.
- Cận cảnh, đặc tả (close-up): Đặc trưng nổi bật của phim là những cú cận cảnh, đặc tả gương mặt khi nhân vật hát. Máy quay áp sát khuôn mặt Phăng-tin, Giăng Van-giăng, Gia-ve để phơi bày nội tâm – nước mắt, sự sợ hãi, quyết tâm – tương ứng với điểm nhìn bên trong của văn bản.
- Góc máy cao / thấp (high angle – low angle): Dùng để biểu đạt tương quan quyền lực: góc máy hạ thấp nhìn lên khiến nhân vật đang "cầm quyền" trở nên lớn lao, uy nghi; góc máy từ trên nhìn xuống làm nổi bật sự nhỏ bé, yếu ớt của người bệnh – gần với việc văn bản đặt điểm nhìn theo kẻ mạnh hay người yếu.
- Máy chủ quan và sự luân phiên điểm nhìn: Phim cắt cảnh, đổi góc quay luân phiên giữa các nhân vật; đôi khi dùng cú máy chủ quan (POV) để khán giả nhìn bằng con mắt của nhân vật – tương ứng với sự di chuyển điểm nhìn trong truyện.
- Ánh sáng, bối cảnh, chuyển động máy: Cùng góc quay, phim còn dùng ánh sáng tương phản và chuyển động máy (lia, đẩy) để dẫn dắt cảm xúc, thay cho lời bình luận trữ tình mà người kể chuyện đảm nhiệm trong văn bản.

### c) So sánh – điểm gặp gỡ và điểm khác biệt

- Giống nhau (chức năng): Cả điểm nhìn tự sự lẫn góc quay đều là phương tiện định hướng sự quan sát và cảm nhận; đều luân phiên, dịch chuyển giữa các nhân vật; đều kết hợp cái nhìn khách quan bên ngoài với việc hé lộ nội tâm bên trong; đều thể hiện thái độ, tình cảm của người sáng tạo và tô đậm chủ đề nhân đạo.
- Khác nhau (chất liệu và phương thức):
+ Văn học dùng ngôn từ: điểm nhìn được tạo bởi ngôi kể, lời kể, lời bình luận – có thể trực tiếp phát biểu suy nghĩ, đánh giá, đi sâu vô hạn vào nội tâm.
+ Điện ảnh dùng hình ảnh – âm thanh: điểm nhìn được tạo bởi vị trí, góc độ, cỡ cảnh, chuyển động máy và ánh sáng – gợi tả, trực quan, để khán giả tự cảm nhận, không thể "nói thẳng" ý nghĩ như văn bản.
+ Người kể chuyện toàn tri trong truyện biết hết mọi nội tâm; máy quay chỉ cho thấy biểu hiện bên ngoài rồi để khán giả suy đoán nội tâm.

Kết luận: Đoạn phim đã chuyển dịch thành công điểm nhìn tự sự của Huy-gô sang ngôn ngữ điện ảnh: sự luân phiên điểm nhìn thành sự đổi góc quay – cắt cảnh; điểm nhìn bên trong thành cận cảnh, đặc tả; tương quan quyền lực thành góc máy cao – thấp; còn lời bình luận trữ tình được thay bằng âm nhạc, ánh sáng và chuyển động máy.