Giải Bài 4 trang 41 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Bối cảnh phim được tạo dựng thông qua những phương tiện nào?

Khác với văn học chỉ dùng ngôn từ để gợi tả, điện ảnh (ở đây là bộ phim nhạc kịch *Những người khốn khổ*, Tôm Húp-pơ, 2012) dựng nên bối cảnh bằng sự phối hợp đồng thời của nhiều phương tiện nghe – nhìn:

- Không gian, phim trường và ngoại cảnh phục dựng: đường phố, quảng trường, nhà thờ, xưởng thợ, khu ổ chuột, chiến lũy, cống ngầm… của nước Pháp thế kỉ XIX được tái hiện cụ thể để gợi không khí thời đại và hoàn cảnh sống ngột ngạt, khốn cùng của nhân vật.
- Phục trang và đạo cụ: quần áo, vật dụng, kiến trúc, đồ vật đúng với thời đại giúp người xem nhận ra bối cảnh lịch sử – xã hội.
- Ánh sáng và màu sắc: tông màu lạnh, tối, u ám góp phần tô đậm bầu không khí căng thẳng, bi thương của cảnh Gia-ve đến bắt Giăng Van-giăng.
- Âm thanh và âm nhạc: vì đây là phim nhạc kịch nên lời ca, giai điệu, nhạc nền giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo dựng không khí và dẫn dắt cảm xúc.
- Kĩ thuật quay phim (góc máy, khuôn hình, cỡ cảnh, chuyển động máy quay) và kĩ xảo: lựa chọn điểm nhìn, cận cảnh gương mặt diễn viên, toàn cảnh không gian rộng lớn để nhấn mạnh hoặc mở rộng bối cảnh.
- Diễn xuất và hóa trang của diễn viên: biểu cảm, hành động, tạo hình nhân vật cũng là một phần cấu thành bối cảnh sống động.

b) Điểm lợi thế và bất lợi của điện ảnh khi tạo dựng bối cảnh

*Lợi thế:*
- Trực quan, sinh động, cụ thể: hình ảnh, màu sắc, âm thanh hiện lên trực tiếp trước mắt và tai người xem, tác động tức thời, mạnh mẽ, người xem không phải tự hình dung như khi đọc chữ.
- Sức mạnh tổng hợp: kết hợp cùng lúc hình ảnh, âm thanh, âm nhạc, diễn xuất… tạo hiệu quả biểu đạt và cảm xúc dồn dập, khó có ở văn bản ngôn từ.
- Khả năng tái hiện quy mô lớn: nhờ phim trường và kĩ xảo, có thể dựng lại những bối cảnh hoành tráng, đông người, phức tạp một cách chân thực.

*Bất lợi:*
- Khép lại trí tưởng tượng của người tiếp nhận: văn học gợi mà không tả hết, mỗi người đọc tự hình dung một bối cảnh riêng; điện ảnh cụ thể hóa, cố định hóa bối cảnh nên hạn chế khả năng liên tưởng, tưởng tượng phong phú ấy.
- Khó diễn tả chiều sâu nội tâm: những dòng độc thoại, suy tư, biện luận trừu tượng về thiện – ác, về uy quyền mà nhà văn Huy-gô triển khai bằng ngôn từ rất khó chuyển hết lên màn ảnh, phim chỉ gợi được qua ngoại hiện (nét mặt, hành động, lời ca).
- Bị ràng buộc và mang tính chủ quan: việc dựng bối cảnh phụ thuộc thời lượng, kinh phí, kĩ thuật và cách diễn giải riêng của đạo diễn, nên có thể khác, thậm chí làm nghèo đi so với hình dung của người đọc từ nguyên tác.