Giải Bài 3 trang 40 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bài 3 (trang 40) – Chuyên đề học tập Ngữ văn 12, Kết nối tri thức

*Ngữ liệu: đoạn phim chuyển thể từ trích đoạn "Người cầm quyền khôi phục uy quyền" (trích "Những người khốn khổ" của V. Huy-gô).*

a) Trình tự các sự kiện đã được thay đổi ra sao trong đoạn phim?

Đối chiếu văn bản gốc với đoạn phim, có thể nhận ra một số cách sắp xếp lại trình tự sự kiện tiêu biểu như sau:

- Đảo trật tự (thay đổi điểm khởi đầu): Trong văn bản, mạch truyện đi theo trình tự tuyến tính: Gia-ve xông vào phòng bệnh → thái độ hống hách với Giăng Van-giăng → Phăng-tin hoảng sợ và chết → Giăng Van-giăng "khôi phục uy quyền", cạy thanh giường đe dọa rồi ra đi. Đoạn phim thường mở đầu bằng một chi tiết gây ấn tượng mạnh (gương mặt lạnh lùng của Gia-ve, tiếng Phăng-tin thở dốc, hoặc cận cảnh đôi tay Giăng Van-giăng) rồi mới quay lại diễn biến, tức là xáo trộn điểm bắt đầu so với văn bản.

- Cắt gọn và dồn nén (lược bớt các đoạn miêu tả, độc thoại, bình luận trữ tình của tác giả): những đoạn Huy-gô phân tích nội tâm, những lời trữ tình ngoại đề bị lược bỏ; các sự kiện được đặt sát nhau, đẩy nhịp truyện nhanh hơn.

- Song hành / đan xen (dựng cắt chéo – cross-cutting): phim có thể cắt qua lại giữa vẻ mặt Gia-ve, ánh mắt cầu cứu của Phăng-tin và phản ứng của Giăng Van-giăng trong cùng một khoảnh khắc, thay cho cách kể lần lượt của văn bản.

- Dịch chuyển vị trí một số chi tiết: ví dụ chi tiết cái chết của Phăng-tin và hành động khôi phục uy quyền của Giăng Van-giăng có thể được đặt gần nhau hơn, hoặc thay đổi thứ tự lời thoại để tạo cao trào tập trung vào phân đoạn cuối.

b) Sự thay đổi đó tạo nên hiệu ứng gì ở người xem?

- Tạo kịch tính và cao trào tập trung: việc đảo trật tự, dồn nén sự kiện làm mạch phim căng thẳng, gấp gáp; xung đột giữa Gia-ve và Giăng Van-giăng được đẩy lên đỉnh điểm, cuốn người xem theo nhịp phim.

- Khơi gợi cảm xúc mạnh và tức thì: mở đầu bằng chi tiết ấn tượng và dựng cắt chéo giúp người xem lập tức cảm nhận được nỗi sợ, sự bất lực của Phăng-tin cũng như khí phách, uy quyền tinh thần của Giăng Van-giăng, thay vì tiếp nhận dần dần như khi đọc.

- Làm nổi bật chủ đề tư tưởng: cách sắp xếp lại hướng sự chú ý vào khoảnh khắc "người cầm quyền khôi phục uy quyền" – chiến thắng của tình thương, lòng nhân đạo trước cường quyền lạnh lùng – khiến thông điệp nhân đạo của tác phẩm đọng lại rõ và sâu.

- Bù đắp cho việc lược bỏ chất trữ tình của văn bản: vì phim không thể diễn giải nội tâm bằng lời như văn xuôi, việc thay đổi trình tự (cùng với hình ảnh, âm thanh, ánh sáng, diễn xuất) trở thành phương tiện thay thế để biểu đạt cảm xúc và tư tưởng, tạo nên sức tác động riêng của ngôn ngữ điện ảnh.

*Lưu ý khi làm bài:* HS cần bám vào đoạn phim cụ thể mình đã xem để chỉ ra chính xác chi tiết nào bị đảo, cắt hay đan xen, rồi lí giải hiệu ứng tương ứng; tránh nói chung chung.