Giải Bài 2 trang 40 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Những phương tiện khắc hoạ nhân vật trong phim

Khác với văn học chỉ dùng ngôn từ, điện ảnh là nghệ thuật tổng hợp nên khắc hoạ nhân vật bằng nhiều phương tiện nghe – nhìn phối hợp:

- Hình thể, gương mặt và diễn xuất của diễn viên: dáng đi, cử chỉ, ánh mắt, nét mặt, ngôn ngữ cơ thể trực tiếp bộc lộ tính cách, tâm trạng nhân vật (ví dụ vẻ lạnh lùng, sắc lạnh của Gia-ve; sự đau đớn, dịu dàng của Giăng Van-giăng bên Phăng-tin).
- Lời thoại và giọng nói: âm sắc, ngữ điệu, cách nhấn nhá của diễn viên thể hiện thái độ và quan hệ giữa các nhân vật.
- Hoá trang, phục trang, đạo cụ: quần áo, kiểu tóc, vết thương, vật dụng… gợi thân phận, hoàn cảnh (bộ đồng phục cảnh sát của Gia-ve, dáng vẻ tiều tuỵ của Phăng-tin).
- Ngôn ngữ hình ảnh (cỡ cảnh, góc máy, ánh sáng, màu sắc): cận cảnh gương mặt để nhấn tâm lí, góc máy cao/thấp gợi vị thế uy quyền hay yếu thế, ánh sáng – bóng tối tô đậm không khí căng thẳng.
- Âm thanh, âm nhạc, tiếng động: nhạc nền, tiếng bước chân, sự im lặng… tạo cảm xúc và khắc sâu diễn biến nội tâm.
- Bối cảnh và dàn dựng (mise-en-scène), dựng phim (montage): không gian, cách sắp đặt và nhịp cắt cảnh làm nổi bật xung đột giữa Gia-ve và Giăng Van-giăng.

b) Điểm khác biệt giữa nhân vật trong phim và trong tác phẩm văn học

- Chất liệu và cách tiếp nhận: trong tác phẩm văn học, nhân vật được dựng bằng *ngôn từ*, người đọc phải tưởng tượng, hình dung; trong phim, nhân vật hiện lên *cụ thể, trực quan* qua hình ảnh và âm thanh, người xem tiếp nhận trực tiếp bằng thị giác – thính giác.
- Thể hiện nội tâm: văn học có thế mạnh miêu tả trực tiếp dòng suy nghĩ, độc thoại nội tâm (như những đoạn miêu tả tâm trạng Giăng Van-giăng); phim chủ yếu phải *ngoại hiện* nội tâm qua nét mặt, hành động, cận cảnh, âm nhạc, đôi khi dùng lời thoại nội tâm nhưng khó tinh tế bằng ngôn từ.
- Tính cá nhân hoá: mỗi người đọc có một hình dung riêng về nhân vật; còn trên phim, nhân vật được cố định bằng một diễn viên cụ thể, mang dấu ấn diễn xuất và cách nhìn của đạo diễn, nên hình tượng thống nhất với mọi khán giả.
- Mức độ chi tiết và sự cải biên: do giới hạn thời lượng, phim thường lược bớt, dồn nén hoặc thay đổi một số chi tiết, lời trần thuật của tác giả (như những bình luận trữ tình – triết lí của Huy-gô) khó chuyển tải trọn vẹn; ngược lại phim bổ sung những yếu tố mà văn bản không có (diện mạo, giọng nói, không gian, âm nhạc cụ thể).

→ Như vậy, cùng một nhân vật (Giăng Van-giăng, Gia-ve, Phăng-tin), tác phẩm văn học và bộ phim khắc hoạ bằng những phương tiện khác nhau, tạo nên hai cách cảm nhận vừa gặp gỡ vừa khác biệt.