Giải Bài 1 trang 40 Chuyên đề Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Định hướng: Đoạn trích *Người cầm quyền khôi phục uy quyền* vừa có phần "kể" (hành động, sự kiện, đối thoại) vừa có phần "bình" (lời người kể chuyện phân tích tâm lí, triết lí, các hình ảnh ẩn dụ giàu chất thơ). Điện ảnh mạnh ở việc tái hiện *hành động và hình ảnh trực quan* nhưng khó chuyển tải *lời trần thuật, độc thoại nội tâm và bình luận ngoại đề*. Vì vậy nhà làm phim thường giữ lại lớp sự kiện – xung đột và lược bỏ hoặc thay thế lớp lời kể trừu tượng.

a) Những yếu tố được nhà làm phim lựa chọn đưa lên màn ảnh

- Bối cảnh và không khí căng thẳng: căn phòng bệnh nơi Phăng-tin đang hấp hối, sự xuất hiện đột ngột và lạnh lùng của Gia-ve — được dựng thành hình ảnh, ánh sáng, âm thanh cụ thể.
- Tuyến sự kiện – xung đột chính: Gia-ve đến bắt "ông thị trưởng Ma-đơ-len" và vạch mặt ông chính là tù khổ sai Giăng Van-giăng; cuộc đối đầu trực diện giữa hai nhân vật đối cực (thiện – ác, tình thương – luật pháp cứng nhắc).
- Cái chết của Phăng-tin: nỗi khiếp sợ khi nghe Gia-ve nói năng thô bạo, lời van xin về đứa con Cô-dét, rồi Phăng-tin tắt thở — một cao trào giàu kịch tính, rất "ăn hình".
- Hành động "khôi phục uy quyền" của Giăng Van-giăng: ông cúi xuống bên Phăng-tin, nói những lời cuối; rồi bằng cử chỉ mạnh mẽ (giật thanh giường sắt, thái độ đanh thép buộc Gia-ve phải lùi bước) giành lại tư thế của người cầm quyền. Đây là hành động và cử chỉ nên rất thích hợp để quay.
- Ngoại hình, nét mặt, cử chỉ, giọng nói của các nhân vật (vẻ tàn nhẫn của Gia-ve, sự dịu dàng rồi quyết liệt của Giăng Van-giăng) được diễn viên thể hiện thay cho lời miêu tả trong văn bản.

b) Những yếu tố bị lược bỏ (hoặc thay thế)

- Lời bình luận ngoại đề của người kể chuyện: những đoạn Huy-gô trực tiếp phân tích, đánh giá nhân vật và bày tỏ tư tưởng nhân đạo — điện ảnh khó đưa nguyên vẹn nên thường lược đi hoặc gợi lại bằng hình ảnh, âm nhạc.
- Độc thoại nội tâm và diễn biến tâm lí bên trong nhân vật (những suy nghĩ thầm kín mà văn bản diễn giải bằng lời) — phim chỉ có thể gợi qua ánh mắt, biểu cảm chứ không nói hết được.
- Các hình ảnh ẩn dụ, chi tiết giàu chất thơ và ý nghĩa biểu tượng: tiêu biểu là chi tiết "nụ cười không sao tả được" hiện trên gương mặt Phăng-tin đã khuất và những lời bình mang màu sắc lãng mạn, siêu thực của tác giả — phần "vô hình" này gần như không thể quay thành hình ảnh trực tiếp.
- Những đoạn miêu tả, trần thuật dài và mạch liên hệ tới toàn bộ tiểu thuyết — bị cắt gọn để phù hợp thời lượng và nhịp phim.

Nhận xét: Nhà làm phim giữ lại *phần cốt truyện – xung đột – hành động* (điều làm nên kịch tính và có thể "nhìn thấy"), đồng thời lược bỏ *phần lời kể trừu tượng, nội tâm và bình luận triết lí* (thế mạnh riêng của ngôn từ văn học). Đây chính là đặc trưng của việc chuyển thể: chuyển từ nghệ thuật ngôn từ sang nghệ thuật hình ảnh – âm thanh.